Çok tartışılan darabe kelimesini aydınlatma çabası

Dil varlığı algılama biçimidir. Derinlemesine incelenmediğinde Kuran'da kullanılan kelimelerin kök harflerinin rastgele anlamlar yığını olduğu düşünülür fakat her biri bir oluş hikayesi'dir. Kuran’ın en çok tartışılan ve belki de en fazla yanlış çeviriye maruz kalan darabe kullanımı geleneksel yorumlarda sığ şekilde vurmak ve dövmek anlamına hapsedilir. Fakat Kuran kendi kendisini tefsir eder, kavramın kullanımını haritaladığımızda karşımıza nasıl bir anlam kümesi çıkacak inceleyelim.

Arapça kök semantiğinde anlam sabiti denilen bir fenomen bulunur. Pek çok dil çalışması yapan kişi uzmanlaşmadan bu çalışmalara giriştiğinde bir kökün birden fazla anlamı olduğu gibi yanılsamalara kapılır. Kök anlam sabiti değişmez, bazen kavramın oluşum hikayesinde birden fazla anlam bir araya gelebilir ama hepsi ortak bir anlam sabitine hizmet eder. Türev kelime ve cümle içindeki kullanımlarda kök anlamına bağlı kalarak kelime yeni anlamlara uzanırken semantik fikir asla değişmez. Yaptığımız semantik kazı çalışmaları, darabe'nin genetiğinde de sabit bir kök anlam sabiti olduğunu gösterir. Bu sabit, bir şeye etki ettiğinde birbirinden ayıran, ayırt eden ve geride silinmez bir iz bırakan 'etkili müdahale'dir.

Bir nesneye, fikre veya duruma darabe uygulandığında ne olur? O nesne ile dış dünya arasında bir sarsıntı yaşanır, bir parça diğerinden ayrılır veya nesne üzerinde kalıcı bir iz oluşur. İşte darabe'nin içeriği budur, mevcut durumu değiştiren, keskin ve geri döndürülemez bir ayrılık etkisi oluşturmak.

Bu temas, ayırma ve iz bırakma zincirini Kuran laboratuvarında test ettiğimizde karşımıza muazzam bir tutarlılık çıkacaktır.

Kehf 11 bağlamı
Kuran'da mağaradaki gençlerden bahsedilirken onların kulaklarına vurduk şeklinde bir ifade yer alır, tabi vurduk kısmı hatalı çeviridir. Burada sopayla kimse kimsenin kulağına vurmaz. Yapılan işlem darabe'nin özüdür, yani ayırmak. Allah onların işitme duyuları ile dış dünyanın gürültüsünü birbirinden 'ayırmış' onları derin bir sessizlik ve uykuyla izole etmiştir. Bu darbe, dış dünya ile irtibatı kesen, koruyucu ve radikal bir müdahaledir.

Nisa 101 bağlamı
Yeryüzünde darabe yaptığınızda şeklinde bir ifade geçer. Sefere çıkmak neden 'vurmak' olarak bilinen kelimeyle anlatılır? Çünkü sefer kişinin bulunduğu mekandan, konfor alanından ve yerleşik düzeninden ayrılmasıdır. Mevcut konumdan kopuşu ve yeni bir sürece girişi temsil eder. Buradaki darabe önemli bir neden gereği yerinden kopup ayrılmak anlamına gelir.

Nur 31 bağlamı
Mümin kadınlara örtülerini cuyublarının üzerine vursunlar emri verilirken eylem fiziksel bir şiddet içermez, keskin bir sınırı belirtmek için kullanılır. Örtü, kadının bedeni ile erkeklerin bakışları arasına inen bir darabedir. Bu müdahale haram ile helali, gören ile görünmemesi gerekeni birbirinden ayırır. Cuyublar kararlı bir şekilde kapatılarak dışarıya karşı bir set ve izolasyon oluşturulur.

Bakara 61 bağlamı
İsrailoğulları için üzerlerine zillet ve meskenet vuruldu /duribet denir. Bu durum onların üzerine inen görünmez bir balyozdur ve aslında tamamıyla kendi seçimleridir. Musa'nın kavminden bir grup şehirden ayrıldıktan sonra Firavun'un kölelik düzenine geri dönmek ister, nedeni de az bir finansal konfor için başka rablere kölelik etmeye karar vermelerinden ileri gelir. Onlar artık Musa'nın onurlu ümmeti olmaktan ayırmış, kölelik ve aşağılık düzenine geri dönmüştür. Artık onlar, onurlular sınıfından kopmuş, zillet damgası yemiş bir topluluk olarak diğerlerinden ayrılmıştır.

Nahl 75 bağlamı
Allah'ın bir konuda misal vermesi de darabe ile anlatılır. Çünkü her doğru örnek zihinde bir çarpışma yaratır. Hakikat ile batıl fikir kafa kafaya gelir, çarpışır ve bu darabe sonucunda doğru ile yanlış birbirinden net bir şekilde ayrılmış olur. Zihinde iz bırakan bir aydınlanma oluşur. Yanlış bilgi doğru örneğin darbesiyle parçalanır ve batıl ile hakikat birbirinden izole edilir.

Nisa 34 bağlamı
Şimdi en hassas konuya gelelim. Eşler arasındaki geçimsizlikte son aşama olarak zikredilen vadrıbuhunne kadının bedenine inen bir sopa veya dayak olarak çevrilmiş, İslam hukukuna da bu kaide yerleştirilmiştir. Ne yazık ki ciddiyetsiz dil çalışmalarının kurbanı olan konuyu şu şekilde aydınlatabiliriz. Kuran çıkmaza girmiş olan ilişkinin akışına yapılan sarsıcı ve ayırıcı bir müdahale'den sözeder.

Önceki aşamalarda anılan nasihat ve yataklarında yalnız bırakmadan sonuç alınamamışsa darabe devreye girer, yani eşlerin ayırılması. Bu durum aynı evi paylaşan kişilerin iki yabancıya dönüşmemesi için geçici veya kalıcı bir mekansal ayrılık, evleri ayırma ve boşanma sürecini fiilen başlatma hamlesidir. Amaç yozlaşmış, kilitlenmiş ve toksik hale dönüşmüş ilişkiyi radikal bir kararla ayırma ve taraflara durumun ciddiyetini iz bırakıcı etkiyle hissettirmektir.

Dil konusunda geçmişte yapılan yüzeysel ve isabetsiz çalışmalar Kuran'ın anlaşılmasını yüzlerce yıldır engelliyor.

Yeni aydınlanma çağında tüm Kuran kavramlarını gerçek bağlamlarıyla ortaya koyup haritalayıp hakikate ulaşma çabamızı yılmadan sürdüreceğiz.

Not:
Bakara 73 ayeti de 'darabe' fiiline hatalı anlam verilmesi ve yanlış necm'lemeden kaynaklı olarak Kuran'ın en fazla yanlış anlaşılan ayeti haline gelmiştir. Detaylı incelemesi için:
Bakara 73 incelemesi