Amerikan siyahi müslümanlığının kökenleri -Bölüm II-

1934 yılında Nation of Islam'ın daha sonra 'Tanrının yeryüzündeki sureti' olarak kabul edeceği kurucusu Wallace Fard Muhammed Detroit sokaklarında bir anda belirdiği gibi yine aniden gizemli bir şekilde ortadan kaybolmuştu. Geride ise onun yeryüzündeki elçisi olduğunu söyleyen Georgia'dan Detroit'e göç etmiş eski bir otomobil fabrikası işçisi kalmıştı. Adı Elijah Poole namıdiğer Elijah Muhammed'di. Ancak Elijah'ın devralıp yönetmesi gereken hazır bir imparatorluk henüz yoktu. Tam aksine Fard kendi döneminde binlerce insanı etkilemiş fakat ortadan kaybolmasıyla gruplar fraksiyonlara bölünmüş, liderliği tartışmalı hale gelmiş ve hızlı çözülmeler başlamıştı.

Wallace Fard ardında bir mitoloji bırakmıştı. Elijah Muhammed'in asıl tarihsel başarısı ise bu mitolojiyi dokunulmaz bir doktrine, doktrini askeri bir disipline, disiplini de ekonomik ve kurumsal bir sisteme dönüştürmesi olacaktı. Fakat o devasa sistemi kurmadan önce hayatta kalmayı başarması gerekiyordu.

Fard'ın yok oluşundan sonraki ilk yıllar akademik kaynakların açıkça liderlik rekabeti ve örgütsel parçalanma dönemi olarak tanımladığı fırtınalı bir süreçti. Elijah Muhammed, Fard'ın doğal ve mutlak varisi olarak herkes tarafından hemen kabul görmedi. Rakip fraksiyonlarla karşılaştı, ölüm tehditleri aldı ve bir süre Washington D.C. dahil farklı şehirlerde yaşamak zorunda kaldı. Sonunda hareketin merkezini Chicago'ya taşıyarak Nation of Islam'ı yeniden orada inşa etti.

Elijah Muhammed'in tartışmalı liderliğini gerçekten sağlamlaştıran dönüm noktalarından biri devletin müdahalesiydi. II. Dünya Savaşı patlak verdiğinde Elijah siyahi Amerikalıların 'beyaz Amerika'nın savaşı'nda savaşmaması gerektiğini savundu. Bu duyuru FBI'ın dikkatini fazlasıyla çekmişti. Elijah askerlik yükümlülüğünden kaçma suçlamasıyla tutuklandı ve 1940'ların ortasına kadar federal hapishanede yattı.

Hapis cezası ilginç bir kırılmaya yol açtı ve hem hapishanedekiler hem de dışardaki takipçilerinin gözünde onun beyaz Amerika'ya boyun eğmeyen lider imajını güçlendirdi ve cezaevlerini Nation of Islam'ın ileride en verimli örgütlenme alanlarından biri haline getirecek sürecin de önünü açtı. Bu çalkantılı dönemde hareketin dışarda ayakta kalmasında kritik rol üstlenen kişi eşi Clara Muhammed'di ve çözülmeyi durduran kişi olmuştu.

Hapisten daha güçlü ve mutlak bir lider olarak çıkan Elijah Muhammed, Wallace Fard'ın parçalı iddialarını sistematik bir inanç akidesine çevirdi. Akademik kaynaklara göre 1940'larda kesinleşen doktrin şuydu: Wallece Fard bizzat insan suretinde yeryüzüne inmiş Allah'tı, Elijah Muhammed ise onun bizzat seçtiği ve eğittiği 'Allah'ın elçisi' idi. Amerikan siyahi müslümanlığının zihinsel kökeni bu ilginç ve sapkın düşünceydi.

Fard'ın beyazlar şeytandır fikrini alan Elijah bunu genişleterek Yakub kozmolojisini yarattı. Buna göre beyaz ırk binlerce yıl önce siyahi bir bilim insanı tarafından genetik müdahalelerle üretilmişti. Bu düşünce hareketin merkezi ırk kozmolojisi haline geldi.

Oluşturulan bu sıradışı düşüncenin ve 'Elçi'nin güvenliğini sağlayacak şey ise son derece sıkı bir disiplin mekanizmasıydı. Fard döneminde çekirdeği atılan Fruit of Islam Elijah döneminde hareketin askeri nizamda eğitim veren, yakın dövüş çalıştıran papyonlu ve takım elbiseli siyahi erkek güvenlik teşkilatına dönüştü. Başlıca görevleri liderleri ve tapınakları korumak, miting güvenliğini sağlamak ve teşkilat içi katı disiplini tavizsiz uygulamaktı.

Kadınlar ise Muslim Girls Training ve General Civilization Class programlarıyla eğitildi. Beslenme, çocuk yetiştirme ve aile yaşamının yanı sıra University of Islam sisteminde siyahi kadınların öğretmen ve yönetici olarak ciddi roller aldığı, siyahi kız öğrencilerin matematik ve fen alanlarında başarılarının teşvik edildiği görülüyordu.

Elijah Muhammad siyahi ayrılıkçılığını mümkün olduğunca gündelik hayatta uygulamaya çalıştı. Beyazların sistemine entegre olmayı reddederek Do For Self felsefesini kurumsallaştırdı. Kendi topluluğundan satın al, borçtan kaçın, kendi işletmeni kur, sadece kendi komüniteni besle.

Bu felsefe zamanla kendi ekmeğini üreten, gazetesini basan, eğitimini kurgulayan ve kendi habitatını yaratan somut bir ekonomik projeye dönüşecekti. TIME dergisinin 1968 tarihli bir incelemesine göre Nation of Islam bir önceki yıl işletme ve gayrimenkullere 6 milyon dolar yatırmıştı. Chicago'da depolar, apartmanlar, iki fırın, iki restoran, iki süpermarket ve Michigan'da yaklaşık 1.000 dönümlük arazi işletiyorlardı. Ayrı bir millet fikri böylece ekonomik bir gövde kazanıyordu.

1952'ye gelindiğinde hareketin eksik olan tarafı bu sistemi besleyecek sürdürülebilir kitlesel insan gücüydü. O dönemde Nation of Islam'ın yalnızca dört tapınağı ve yaklaşık 400 üyesi bulunuyordu. 1933'lerdeki binlerce kişilik zirveden sonra hareket küçülmüştü.

Elijah Muhammad 1946 yılında hapisten çıktıktan sonraki altı yıl boyunca hareketin kurumsal altyapısını ilmek ilmek dokumuş ve Chicago'yu mutlak merkez ilan ederek örgütün çarklarını işler hale getirmişti. Ama Elijah'ın ağırbaşlı ve durağan hitabeti kitleleri ateşlemekten uzaktı. Sistemin ulusal bir sıçrama yapabilmesi için kurulan bu disiplinli mimariyi gettolardaki siyahilerin öfkesiyle buluşturacak yeni, dinamik ve yırtıcı bir sese ihtiyaç vardı. Tarihler 1952 yılının Ağustos ayını gösterdiğinde beklenen o kırılma gerçekleşecekti.

Fard miti yaratmıştı. Elijah o miti bir sisteme dönüştürmüştü ve artık bu küçük sistemin sokaklara taşınması, yüz binlere ulaşması ve Amerika'nın korktuğu, tartıştığı ve sonunda bütün dünyanın tanıyacağı devasa bir harekete dönüşmesi için üçüncü bir aktör gerekiyordu. O aktör hapishaneden henüz yeni çıkmış olan Malcolm Little'dı. Çok yakında bütün dünya onu Malcolm X olarak tanıyacaktı.