Ashabı Kehf’in köpeğinin ismi ve cinsi hakkında

Kuran'da bahsi geçen köpeğin adı zikredilmez. Kehf suresinde iki yerde yalnızca kelbuhum yani köpekleri olarak anılır: Kehf suresi 18 ve 22'de.

Her iki ayette de kelime müzekker bir isim olan kelb şeklinde geçer, Kehf 18'deki ön ayaklarını uzatmış basitun ziraayhi ifadesi de müzekkerdir yani eril. Bu durum köpek ile ilgili metinde dişi vurgusu yapılmadığını gösterebilir, fakat yine de gramatik müzekkerlik biyolojik cinsiyetin kesin olarak erkek olduğunu ispatlamaz. Sadece bir teori üretebiliriz.

Gelenek bu köpeğin adının Kıtmir olduğunu iddia eder fakat temelsizdir. Kıtmir kelimesi Kuran'da geçer fakat köpek adı ile uzaktan yakından bir alakası yoktur. Kıtmir Kuran’da yalnızca bir kez, Fatır suresi 13'te hurma çekirdeğinin üzerindeki ince zar anlamıyla geçer.

Kanonik hiçbir metinde Kehf ashabı anlatısı olmadığı için köpeğin adının Mekke toplumuna başka bir yerden gelmiş olma olasılığı da yoktur. İsim tamamıyla uydurmadır. Köpeğin adı ve cinsiyeti gibi ayrıntılar kıssanın amacı açısından ucu açık bırakılmış ve işlenmemiştir.

Günümüzde köpek saldırısına karşı 'kıtmir' isminin tekrarlanarak saldırıdan kurtulunabileceği söylencesi de tamamıyla Kuran dışı bir uydurmadır.

Kıtmir adı ibni Abbas'tan zayıf bir rivayet ile tefsir literatürüne girmiştir. Fakat literatürde Humran, Rayyan, Yatur, Yur, Sahban gibi isimler de vardır. İsimler konusundaki spekülasyonlar temelsiz ve kaynaksız uydurmalara dayanır.

Kehf ashabının köpeği ile ilgili Kuran'ın kendi iç sözlüğü bize ufak bir açılım sağlar, Maide suresi 4. ayette eğitimli ay hayvanı tabiri kullanılırken kelb kökünden gelen mukellibine kelimesi kullanılır ve eğitimli av hayvanlarının yakaladığı avların tüketilebileceğinden bahseder. Kuran bu kullanım ile Kehf ashabının köpeğinin eğitimli bir av köpeği olabileceğine dikkat çekmiş olabilir.

Mini teori
Hikayenin Hristiyan sözlü geleneğindeki en erken merkezlerinden biri Efes'tir, Efes'te Carian hound tipi av köpeklerine rastlanır. Kuran metni ufak bir jest yapmaktadır, Kehf 18'de köpeğin eşikte ön ayaklarını uzatmış pozunun tasviri bulunur, uzun ön kollu av köpeği türlerinin tipik dinlenme ve gözleme duruşuna uyduğu gibi dönemin çizimlerinde de Carian hound cinsi köpekler bu pozları ile resmedilmiş ve heykelleştirilmiştir. Özellikle yırtıcı domuz türlerine ve kendisinden cüsseli hayvanlara karşı da mücadele gücü bakımından ilginç bir türdür. Ayrıca teorimize bir de bu köpeğin eşikte ön ayaklarını uzatmış bir heykel olabileceğini de ekleyebiliriz. Bu heykel tasvirleri de bizi antik Mısır'a kadar götürebilir.

Köpeğin cinsiyeti ve türü tabi ki konunun odak noktası değildir :) Ama Kuran bize mini teoriler üretmeye olanak tanırken ismi ile ilgili 'kıtmir' söylentilerinin tamamını da çürütür.

En doğrusunu Allah bilir.