Bir toplumun helak sürecinde olduğunu anlayabilir miyiz?

Kuran'da sık sık helak edilen toplumlardan bahsedilir. Helak en basit anlamıyla zaman içinde çürüyüp yıkıma uğramaktır. Ansızın gelişen bir durumdan çok süreçtir.

Bu okumamızda Kuran'daki helak edilen toplumlara dair kıssaları geçmişte kalmış tarihi anlatılar gibi görmenin ötesine geçerek toplumların çöküş yasalarını belirleyen örnekler olarak inceleyeceğiz. Nuh, Ad, Semud, Medyen, Lut kavmi, Firavun düzeni ve Sebe halkı üzerinden tekrar eden ortak işaretleri arayacağız ve sonra bu işaretlerin bugünün toplumlarında nasıl karşılık bulabileceğini tespit etmeye çalışacağız. Kuran'ın anlattığı çöküş belirtilerini bugünün siyasi, ekonomik, ahlaki ve toplumsal yapıları içinde yeniden düşüneceğiz.

Helak sürecinin aşamaları

1. Nimet ve imkan dönemi
Toplum güç, refah, şehirleşme, üretim, güvenlik veya siyasal kapasite kazanır.
Ad, Semud ve Firavun kavimleri bu şekilde çok geniş imkanlara sahip olmuştur.
2. Nimetin ahlaki sorumluluğa dönüşmemesi
Toplum sahip olduğu gücü koruma, paylaşma, temiz yönetim ve toplumsal fayda için kullanmamaya başlar. Birikimler tek elde toplanır.
34:15-19, 41:15.
3. Toplum elitlerinin bozulması
Mütrefler, mele'ler ve müstekbir'ler toplumu yönlendirmeye başlar. Refah sahibi sınıflar hakikate kapalı hale gelir. Toplumsal fayda rafa kaldırılır, bürokratlar, tekel sahibi şirketler ve iktidar çemberindeki tüm yönetici sınıflar fırsatları kendi çıkarları için kullanmaya başlar.
17:16, 34:34-35
4. Ekonomik ve hukuki çürüme
İnsanların malı eksiltilir, ticaret bozulur, hukuk kılıfa dönüşür, alım gücü düşer, zenginler aşırı zengin, fakirler aşırı fakir hale gelir. Denge kurucu orta sınıf yok olur.
Medyen ashabı bu şekildedir.
5. Toplumun parçalanmaya başlaması
Halk sınıflara ayrılır, korku, propaganda ve kutuplaştırma artar. Dini veya ideolojik olarak keskin kamplaşmalar izlenir.
28:4.
6. Uyarıcı seslerin bastırılması
Eleştiri hainlik, öğüt düşmanlık, hakikat bozgunculuk gibi gösterilir.
7:88, 27:56, 36:18.
7. Fesadın yani bozgunculuk düzeninin normalleşmesi
Artık toplum bozulmayı bozulma olarak görmez. Haksızlık düzenin bir parçası haline gelir.
27:48, 11:84-85.
8. Açlık, yoksulluk ve korku dönemi
Ekonomik kriz, güvenlik kaybı, huzursuzluk, gelecek endişesi ve toplumsal çözülme başlar.
16:112.
9. Son uyarılar
Toplumun azınlıkta kalan aklı selim sahipleri ve bir avuç aydını son uyarıları yapar. Toplum hala kendini güven içinde sanır. Bize bir şey olmaz psikolojisi hakimdir.
7:97-99, 22:45-48.
10. Çöküş
Kuran bu sonucu bazen sel, rüzgar, sayha, sarsıntı, taş yağmuru veya boğulma gibi imgelerle anlatır. Bunları hem tarihsel olaylar hem de medeniyetlerin iç çözülüşünü anlatan güçlü semboller olarak okumamız daha doğrudur. Her toplumun hastalığına uygun bir sembolle çöküş anlatılır.

Eğer bir toplumda bu belirtilerin birden fazlası gelişmiş ve dallanmışsa o ülke helak sürecine girmiş demektir. Herşeyin daha kötüye gitmesi olasıdır.

Kuran'ın helak kıssaları bize toplumların hangi eşiklerden sonra kendi geleceğini tüketmeye başladığını gösterir. Bir yerde hakikat değersizleşiyor, haksızlık olağanlaşıyor, uyarı düşmanlık sayılıyor, adaletsizlik sorumluluk üretmiyor ve korku-ümitsizlik ikilisi gündelik hayatın zeminine yerleşiyorsa mesele artık toplumun varlık düzenini tehdit eden derin ve geri dönüşü çok zor bir sürece dönüşür. Bir toplum hem yöneticileri, hem aydınları, hem sermaye sahipleri, hem hukukçuları hem de halkı bir araya gelip adaleti ayağa kaldıramıyorsa çürümüş düzenin altında ezilip yok olacaktır. Bu tarihte hep böyle olmuştur.

Kuran ile aydınlanabilecek miyiz?