Çok tartışılan Kalu bela çarpıtmasını düzeltme çabası

İslam terminolojisi içinde çok tartışılan ve de dezenformasyona uğratılan 'Kalu bela' ve 'bezmi elest' kavramlarını inceleyerek ilgili ayeti Kuran dışı anlatımlar, masallar ve mitolojilerden arındırmaya çalışacağız.

...Rabb'in, ademoğullarının sırtlarından soylarını çıkardı. Ve onları kendilerine tanık yaptı...
Araf 172

Öncelikle hatalı yorumlara kısaca bakalım,

Bezm-i elest alemi diye bir alemden bahsedilir, bezm Kuran'da geçmez, farsça bir kelimedir, sohbet meclisi anlamına gelir, yani Elest meclisi sözde Allah'ın ruhları bir araya getirip topluca söz aldığı bir metafizik meclis olarak konumlanır. Fakat elest demek arapça'da 'değil miyim' anlamına gelir, 'değil miyim meclisi' adında bir uydurma meclis Kuran temelli olmamakla birlikte yanlış yorumlarla şekillenen bir masaldır. Metafizik 'kalu bela alemi' de aynı şekilde bir mitolojidir, 'kalu bela' evet dediler demektir.

ayetin tamamını inceleyelim:

Rabb'in, ademoğullarının sırtlarından zürriyetlerini çıkardı. Ve onları kendilerine şahit yaptı. "Ben sizin Rabb'iniz değil miyim?" dedi. "Evet, Rabb'imizsin, Tanıklık ediyoruz." dediler ki kıyamet günü, "Biz bundan habersizdik." demeyesiniz diye.

Ayetteki en önemli kavramları ele alacağız:

zürriyet
şahitlik
sırtları

Kavramları Meryem 58’in açtığı pencereden okuyacağız.

İşte bunlar, Allah'ın nimetlendirdiği Nebilerdendi. Adem'in zürriyetinden ve Nuh ile birlikte taşıdıklarımızdan ve İbrahim ve İsrail'in zürriyetinden ve doğru yola ilettiğimiz ve seçtiklerimizdendir. Onlara Rahman'ın ayetleri okunduğu zaman ağlayarak secdeye kapanırlardı.

Kuran zürriyet, şahitlik ve nübüvvet kavramlarıyla bir bakış açısını temellendirir.

min zuhurihim, yani sırtlarından Arapçada sulb/zahr hattı, nesep/soy ve meni kaynaklı üreme metaforiğini taşır. Kuran’da zürriyet sık sık biyolojik soy ve nesiller anlamındadır. Ruh kavramını içinde barındırmaz.

Klasik Arapçada zahr isim formunda sırt-omurga anlamı taşırken aynı zamanda atadan devam soy hattı ve nesep gücü için kullanılan bir kavramdır. Aynı zamanda zahir yani ze-he-ra kökü açık, görünür, belli olan, zahiri anlamına gelir ki bunun herkes tarafından görünür ve şahitliğe konu olması gerekir. Masallarda uydurulan 'söz verdik ama hatırlamıyoruz' önermesi ayetteki çift yönlü çalışan zahr kavramı ile çürür gider.

Hitabın muhatabı ademoğullarının genelidir, fakat Kuran’ın bütününde şahitlik yükümlülüğü özellikle nebiler üzerinden kurulur. Nimet verilenler nebilerdir, verilen nimet ise vahiydir, nebilere verilen kurumsal temsiliyet gereği onlar vahyin doğrudan şahitleridir ve dolayısı ile Rabb'lik konusuna bizatihi tanık olurlar ve bu durum Kuran’daki şahitlik mimarisi ile uyumludur.

Ayette ruh kelimesi geçmez. Ayeti ruhlar aleminde ezeli sözleşme şeklinde okuyan mitik yorum Kurani bağlamdan yoksundur.

Klasik popüler gelenek buna rağmen Araf 172’yi ruhların pre eksistansı ve toplu ant olarak resmeder. Oysa ayet zaman dışı bir ruhlar meclisinden söz etmez, zürriyetin çıkarılışı üzerinden konuşur. Bu biyolojik soyun referansıdır.

Zürriyet kavramı

Arapçada soy, zahr, sülb ve zürriyet hattı üzerinden tanımlanır ve Kuran insanın yaratılışı ve çoğalmasını fiziki süreçlerle anlatır, nutfe, alak, mudğa, vb. kavramlar kullanılır. Zürriyet bu fiziki çoğalmanın nesep yoluyla somutlanmasıdır.

Ali İmran 33-34
Allah, Adem'i, Nuh'u, İbrahim ailesini ve İmran ailesini insanların üzerine seçti. Onlar, birbirlerinden türemiş bir soydur. Allah, Her Şeyi Duyan'dır, Her Şeyi Bilen'dir.

türemiş derken zürriyet kavramı kullanılır.

Konuyla ilgili en net Kuran içi tefsiri Enam suresi 84-87. ayetler yapar:

84 Biz ona İshak'ı ve Ya'kub'u bağışladık. Her birine de hidayet verdik. Daha önce Nuh'a da hidayet verdik. O'nun zürriyetinden Davud'a, Süleyman'a, Eyyub'a, Yusuf'a, Musa'ya ve Harun'a da. İşte muhsin olanları böylece ödüllendiririz.
85 Zekeriya'yı, Yahya'yı, İsa'yı ve İlyas da. Hepsi de salihlerdendi.
86 İsmail'i, Elyesa'yı, Yunus'u ve Lut'u da. Hepsini alemlere öncü kıldık.
87 Onların; atalarından, zürriyetlerinden ve kardeşlerinden bir kısmını da. Onları seçtik ve dosdoğru yola ilettik.

Konu oldukça açıktır, zürriyetlerden çıkan şahitler nebilerdir.

Şahitlik kavramı ile nebilik kavramının eşleşmesi

Kuran'da şahitlik çatısı bilgi, delil ve iletişim ekseninde işler. Nebi vahyin doğrudan şahididir, tebliğ ile toplum ikincil şahitlik makamına yükselir. Ayrıca ilimde derinleşenler de şahit olarak anılır. Araf 172’deki şehidna ifadesi, nebilere teslim edilen açık delilin yani vahyin sorumluluğunu ve tebliğsel şahitliği bildirir.

Ey Nebi! Biz seni şahit, haber verici ve uyarıcı olarak gönderdik.
Ahzab 45

Düğümü çözen ayet:

Haber verici ve uyarıcı olarak Resuller gönderdik ki, Resullerden sonra insanların Allah'a karşı bir bahaneleri olmasın. Allah, Mutlak Üstün Olan'dır, En İyi Hüküm Veren'dir.
Nisa 165

bu ayet "Biz bundan habersizdik." demeyesiniz diye kısmının adeta açılımıdır.

Nebiler işitir, görür, vahyi alır, okur, okutur, tebliğ ederler. Muhataplar ise farklı bir deneyimle işitir, görür ve akleder. Bu sistem bilgiye dayalı şahitliktir ve mitik ya da gnostik ezeli hatıra uydurmasının üzerini çizerek bugünümüzde bile vahye yaslanır.

Elestu bi rabbikum? hitabı, zürriyetin içinden seçilen nebilerin vahye dayalı açık şahitliğini bildirir, soy üzerinden yürüyen nübüvvet zincirinin ilahi teyididir.

Meryem 58’in çizdiği çerçeve içinde nimet'in vahiy olduğunu ve bu nimetin zürriyet hattından seçilen nebilerde somutlaştığına net olarak 'şahit' olmaktayız.

Kuran’ı okumanın teknik omurgası Kuran’ın Kuran ile tefsir etmektir ve içerisinde çapraz doğrulama bu şekilde yapılır. Ortaya çıkan iç bütünlük dış kaynaklı masalları reddeder. Kuran’ın kendi kavram ağı ve bağlamsal tutarlılığı bu şekilde sağlanır.

Aksine, Biz Hakk'ı batıl'ın üzerine atarız da onun dimağını parçalar ve o derhal yok olur. Nitelediğiniz şeylerden dolayı size yazıklar olsun.
Enbiya 18