Hacc kavramı kökeni üzerine dezenformasyonlar

Diyanet işlerine bağlı Hac ve Umre Genel Müdürlüğü'nün resmi sitesindeki hac tanımını inceleyince küçük çaplı bir şok yaşadım açıkçası.

Dün Hacc ne değildir? isimli bir yazı dizisine öncelik vermek istedim, resmi kurumlar hacc kavramını nasıl tanımlamış diye incelerken karşıma Diyanet İşlerinin bir sayfası çıktı, gov-tr uzantılı bu sitede okuduğum hacc tanımı gerçekten inanılmazdı. Resmi kurumlar eliyle dezenformasyon yapılması ve Kuran'ın tanımladığı hacc kavramının üzerinin bu kadar pervasızca örtülmesini garipsemekle birlikte uyutulan müslümanların Kuran'dan ne denli uzaklaştıklarını da bir kez daha üzülerek gördüm.

Haccı tanımlarken ibranice 'hag' kökenine dayandığını, bunun da 'bir şeyin etrafında dönmek ve dolanmak' anlamına geldiğini iddia etmiş. Şok edici bir dezenformasyon. Filolojik olarak neden yalan, uydurma ve çarpıtma olduğunu açıklayacağım fakat ürkütücü olan şey, Hacc kelimesine önce dönmek anlamının verilip, ardından da 'ibrani' kökenli olduğu iddiası ile sanki bu dönme fiilinin çok kadim bir ritüel olduğu alt mesajının işlenmesi. Bu gerçekten korkunç bir aldatmaca. Kuran kavramlarının hatalı kullanımları konularını işlerken bu denli devasa bir bağlamından koparma ve 'örtme' girişimine daha önce rastlamamıştım.

Şimdi iddiayı inceleyeceğiz, çok uzatmak istemem ama üzerine tez yazılacak bir çarpıtma olduğunu belirteyim. Hatta bir adım daha öteye giderek bu konuda Diyanet'in iddiasını savunacak profesör, ordinaryus, din işleri uzmanı kim varsa onları da açıkça duelloya davet ediyorum. Bu art niyetli dezenformasyonla savaşacağımı açıkça deklare ediyorum.

İnceleme öncesinde teknik analizi sıkıcı bulabilecekler için önden sonucu söyleyeyim, Kuran'daki hacc kavramı ile ibranice 'dönmek ve çember çizmek' anlamına gelen h-g-w kökenli hag kelimesinin filolojik ve bilimsel açıdan hiçbir ilişkisi yoktur ve aynı kök olduğu verisi uydurmadır.

İnceleme:
Biraz teknik bir inceleme olacak

Kuran'da hac kelimesi ha-ce-ce köküne dayanır, Arapçadaki bazı kelimeler doğal olarak semitik kökenlere uzanabilir, fakat bir Kuran kavramı kökenbilim açısından incelenecekse önce Kuran'ın kendi içinde nasıl anlamlandırdığı ardından eski dillerde kullanımı var mı yok mu ona bakılır. Diyanet işlerinin metnini yazanlar, fonolojik karşılaştırma olarak HCC kökü ile benzeşen ibranice hag kelimesinin aynı semantik köke dayandığını düşünmüş. İddia edilen ibranice hag kelimesinin kökünün de hgg olduğu iddia edilmiş. Bu iki iddia da dilbilim açısından tamamıyla yanlış.

1.
İbranice hag kelimesindeki gimel harfi ile Arapça hacc kelimesindeki cim harflerinin ses denkliklerinden yola çıkılarak bu köklerin tek bir proto-köke dayandığı fikri bilimsel değildir. Fonetik benzerlik semantik benzerliğin kanıtı değildir köken-bilimde.

2.
İbranice’de hag kelimesinin kökü bazı yüzeysel değerlendirmelerde h-g-g olarak tanımlanır, fakat dilbilimsel incelemeler bu kelimenin aslında h-w-g kökünden türemiş bir kelime yani bir kök olmadığını gösterir. İbrani Dil Akademisi’nin çalışmalarında belirttiği şekliyle hag kelimesinin radikal yapısı 'dönmek' manasındaki h-w-g kökünden türemiştir, yani İbranice h-g-g bir kök değil türemiş kelimedir ve kökü de çember çizmek anlamına gelen h-w-g dir. İbranice hag kelimesindeki son gimel harfi, aslında tarihsel olarak kökün bir parçası olan vav / w sesinin zamirleşip sertleşmesinden kaynaklanır.

İbranice hag kelimesindeki gimel, altında yatan w’nin sertleşmiş halidir ve Arapça HCC köküyle birebir aynı kökten gelmesi kökenbilim açısından imkansızdır.

3.
Semantik farklılıklar ve anlam dünyalarının uyuşmazlığı ise bir başka konudur. Diyanet işleri 'ibrani' kökenli kelimelerden önce Kuran merkezli bakarak Arapça köken değerlendirmesi yapmalıydı.

Kuran içi anlamlandırma atlasına baktığımızda Hacc kelimesinin iki temel anlamı karşımıza çıkar ve Arap dili filolojisi de bu iki anlamın kök semantiğinde bulunduğunu doğrular.

Birincil kök anlam: Kasıtlı yöneliş ve bir hedefe doğru ilerleyiştir. mahacca kelimesi ana yol, genel güzergah anlamına gelir.

İkincil kök anlam: Delil ileri sürüp, gerekçe göstererek biri ile tartışmaktır. Delil, kanıt ve hüccet sunmaya zorlamaktır. Bu anlam Kuran'da 2:76, 2:150, 2:258, 3:65, 6:149, 40:47 ve daha pek çok ayette kullanılır.

Arapça hacc kavramının bayram, festival, bir yerde toplanıp dönmek, dönerek halkalar çizmek gibi bir anlamı filolojik olarak kökte yoktur.

Kuran içi kullanımda da bu tip bir göndermeye ve anlama kapı açacak tek bir kullanım bile bulunmaz.

Anlam uçurumu
Arapçada hacc kutsal bir hedefe yönelme ve delil getirip galip gelme anlamına sahipken, İbranice hag festivale katılma, şenlik yapma anlamındadır. Arapçadaki hucca/delil, muhacca/tartışma gibi kavramların İbranice h-g-w ve kökü ve ondan türemiş olan h-g-g kelimesi ile hiçbir ilişkisi yoktur. İbranicede bu anlamları karşılayan bambaşka kökler r-y-b ve y-k-k kökleri bulunur. Aynı şekilde İbranicede hag kelimesi türevlerinin hagiga ve hogeg kavramlarının hiçbiri 'delil veya tartışma' alanına girmez, hepsi bayram, kutlama, dans etme, sevinç semantiğindedir.

Tüm bu dezenformasyonun kaynağı İbrani uydurmalar ve hurafeler kaynağı olan Midraş'tır. Yani Diyanet israiliyat kaynaklı bağlamından koparılmış fake bir anlatıyı kaynak olarak göstererek müslümanları para karşılığında toplanıp dönecekleri bir ritüel tapınmaya davet etmektedir.

Peki Kuran'ın anlattığı Hacc nedir? Bu konuyu derinlemesine incelemeye devam edeceğiz. Kuran'ın rehberliğinde tüm batıl yönelişleri dağıtmaya devam edeceğiz.