Kuran'da adalet, mizan ve kıst zinciri

Adalet kavramı dinin ayağa kalkması yani akim olması için en kritik unsurlardan biridir.

ADL eğiriyi doğrultarak ekseni ayarlamaktır. Her türlü eğriliği düzeltmek, bozulan ayarın balansının yapılması ve bir şeyin hak ettiği yere konulması anlamlarına açılır.

Tesis edici ilkelerdir, denklik ve denge karşılık bedeldir, bir şeyi muadili ile değiştirmek de adalettir. Hüküm bağlamında ise ölçü ve sınırı tayin eden ilkeler çerçevesinde ayarın doğru yapılıp dengenin oturtulmasıdır.

Zıddı üzerinden anlamak: ADL kavramının zıddı fesat ve tuğyan'dır. Bozarak yoldan sapmak ve eksenden kayıp sınırların dışına taşmak ise zulüm doğurur. Demek ki ADL, her varlığın evrende işgal ettiği doğru yeri ve hakkı tanımlayan ilahi formüldür.

Adalet insanın kendi içinde tüm ham güdülerini, öfkesini ve şehvetini de aklın doğru eksenine oturtmasıdır. Ekseni bozulan insan önce kendine zulmeder.

Mizan

VZN köküne dayanır. Adalet ile belirlenen doğru eksenin ölçülebilir dengeye kavuşturulmasıdır. Mizan terazide, hükümde ve kozmik düzende her şeyi yerli yerine koymaktır.

Kur'an bu kavramı doğrudan kozmik dengeyle bağdaştırır:

"Göğü yükseltti ve mizanı koydu. Sakın mizanda tuğyan etmeyin." 
Rahman 7-8

Evrendeki yerçekimi, termodinamik yasalar, atomların dizilimi nasıl bir mizan yani hassas ayar ile ayakta duruyorsa, insan ilişkileri ve hukuk da o hassaslıkta bir mizan gerektirir. Mizan, adaletin matematiksel ve objektif tarafıdır. Şahsa göre değişmeyen, herkes için eşit uygulanan evrensel kriterlerdir.

Kıst

GST köküne dayanır, payı tam vermek, ölçümde eksiltmemek, paydaşlar arasında kusursuz dağıtım anlamındadır. Yani işin uygulama boyutudur.

Cin suresi 15 ayette bir kavram kullanılır, kâsıt pay kapmak, başkasının hakkına çökmek, adaletsizce bölüşmektir. Kuran'da "Kasıtun cehennem yakıtıdır" denir. Buna karşılık muksit ise, kıstı uygulayan, yani payı milimetrik olarak sahibine teslim edendir.

Kıst, adaletin sosyal ve iktisadi yüzüdür. Mahkemedeki hakimi de kapsar, çarşıdaki tüccarı, mirası paylaştıran babayı, vergiyi toplayan devleti de. Bu yüzden Kuran 

"Ölçüyü ve tartıyı kıst ile tam yapın"
 Enam 152

derken mizan ile kıstı yan yana koyar. Mizan alettir, kriterdir; kıst ise o aletle yapılan kusursuz paylaşımdır.

Üçlü zincir şu şekilde çalışır;

Adalet normları ortaya koyup ekseni belirler, mizan ölçülebilir şekilde ekseni dengeye oturtur, kıst ise dengeyi koruyan uygulama yönüdür.

Dikkat etmemiz gereken şey şudur, Kuran çevirilerinde ikisi de 'adalet' olarak çevrilen adl ve kıst kavramları farklı kavramlardır ve Arapçalarına bakarak en doğru anlama ulaşabiliriz. Önümüze gelen her adalet çevirisi ADL kökünden gelmez, bu ayrıma dikkat ederek okumalara devam etmeliyiz.