Az bilinen tebzir kavramı üzerine

Saçıp savuranlar, şeytanların yoldaşlarıdır. Şeytan ise Rabb'ine karşı çok nankördür.*
İsra 27

Kuran'da savurganlık olarak çevrilen, çoğu zaman israf ile karıştırılan pek de göz önünde bulunmayan ve üzerinde konuşulmayan bir kavram vardır, BZR kökünden gelen tebzir. Kök fiil anlamı bir şeyi özellikle de bir tohumu rastgele geniş bir alana serpip yaymaktır, toprağa mı yoksa rüzgara mı savruluyor dikkat etmemektir. Tarım toplumunun kullandığı bir kelimedir, tohum sistemli ve bilinçli bir biçimde ekilmelidir ki toprak da verimli bir ürün çıkarabilsin. Kelime aynı zamanda tohum anlamına da gelir ki bu öz sermayedir, öz sermaye rastgele savrulmaz. Kökün oluşum hikayesi bu şekildedir.

Günlük kullanım diline sonradan geçmiş ve kontrolsüz şekilde öz sermayenin tüketilmesi anlamında kullanılmaya başlanmıştır.

İsra 26'da
Akrabaya/yakınlık sahibine, düşkünlere ve yolculara yardım yap! Savurganlık yaparak saçıp savurma.

denilirken la tubezzir tebzira şeklinde güçlendirilmiş olarak kullanılır kavram. Tebzir yapan yani savurgan kişiye de mübezzir denilir.

Tebzir kavramının bir kaç açılımı daha vardır. Dağıtımı üretken bir sonuca bağlamayan harcamadır. Fakat kavramda dikkat çekici olan paranın miktarı değildir paranın yönüdür. Bizi veya çevremizi besleyen bir ekime dönüştürmek yerine zarar üreten bir döngüyü büyütmek de aynı kapsamdadır.

Bu bağlamda da kaşımıza iki katman çıkacak.

Birincisi,
Gelirin kısıtlıyken ve ihtiyaçların dururken, sırf gösteriş, çevre baskısı veya anlık haz için tüm sermayeyi tüketip üzerine borca girerek çok pahalı bir ürün satın almak.

İkincisi,
Boykot mantığında ortaya çıkan, harcamalarımızın yekününün harcama yaptığımız odak veya şirketler tarafından aleyhimize kullanılması durumu ile karşımıza çıkar. Paramızın yönünü takip ettiğimizde, harcama yaptığımız odak bu parayı düşmanca bizim aleyhimize kullanıyorsa bu da tebzir kavramı içerisine dahil olur.

Bir mümin ne kadar da uyanık olmalı öyle değil mi?

* İsra 27'de geçen kefuran tabiri KFR kökünden gelir, kök örtmek anlamındandır, kefuran kalıbında ise bir iyiliği, nimeti veya hakkı görmezden gelmek, üzerini örtmek anlamına büründüğü için nankörlük olarak çevrilebilir. Verilen nimeti savurmak da nankörlüktür.