Furkan kavramının kök analizi

Furkan kavramı sadece Kuran'ın bir adı olarak düşünülür ama asıl anlamına genelde pek odaklanılmaz.

Kökü FRG̈ fırkalara ayrılmak gibi bir kullanım ile dilimize geçmiştir. Fark kelimesi de aynı kökten gelir. Kılcal kök içerisinde iki semantik dal barındırır.

1. Yarıp ayırmak, çizgi çekmek.
2. Farkı belirlemek, tefrik etmek, gruplandırarak elemek.

İki temel kökü birleştirdiğimizde şu anlam ortaya çıkar, verileri ve iddiaları elekten geçirip sınır çizgisi berraklaşıncaya kadar ayıran, doğruyu yanlıştan ayırt ettiren ölçü ve ilke.

Peki günümüze göre tanımını yapmaya çalışacak olursak: Furkan, ilahi ölçü ve ayırt etme gücüdür, vahyin koyduğu kriterler ve insana verilen muhakeme birlikte çalışarak doğru ile yanlışı, hakk ile batılı, iyi ile kötüyü ayırt eder.

Kuran'ın dikkat çektiği Furkan, hem vahyin bütününe isim olarak Furkan 1 hem de Musa ve Harun'a verilen ölçü Enbiya 48 ve takva sahiplerine bahşedilen ayırt edicilik Enfal 29 olarak görünür.

Furkan bilgi trafiğini tarayan bir spam filtresi gibidir, ölçütlere uymayanı tutar, sadece gerekli olanları geçirir.

Furkan kavramı tarihsel ve sosyolojik kırılmaları da ifade eder. Enfal suresi 41. ayette Bedir Savaşı'nın gerçekleştiği gün için Yevm'ul Furkan ayrım günü ve iki topluluğun karşılaştığı gün ifadesi kullanılır. Bu kullanım Furkan'ın aynı zamanda hak ile batılın, adalet ile zulmün sahada fiilen birbirinden ayrıldığı, keskin bir çizgiyle iki farklı kampa bölündüğü somut bir kırılma anını imlediğini gösterir. Furkan teorik bir filtrenin pratiğe dökülmüş halidir.

Enfal 29. ayet Furkan'ın nasıl elde edileceğinin formülünü verir: "Ey iman edenler! Eğer Allah’a karşı takva sahibi olursanız O size bir furkan verir." Burada çok önemli bir psikolojik ve bilişsel yasa devreye girer: İnsanın zihinsel spam filtresinin doğru çalışabilmesi için niyetinin saf, ahlaki duruşunun sağlam olması gerekir. Kendi heva ve heveslerine yani çıkar ve arzularına veya kibirlerine yenik düşenlerin algı filtreleri bozulur, doğruyu yanlıştan ayıramaz hale gelirler. Takva, furkan mekanizmasının enerji kaynağıdır.

Furkan kavramının Kuran ile sınırlı bir özel isim olmadığını kanıtlayan en güçlü argümanlardan biri kavramın geçmiş resullere verilen mesajlar için de kullanılmasıdır. Bakara suresi 53. ayette de "Hidayet bulasınız diye Musa’ya Kitab’ı ve Furkan’ı vermiştik" denilerek bu ölçünün evrenselliğine vurgu yapılır. Allah'ın insanlığa gönderdiği tüm mesajların ortak ve değişmez işlevinin furkan yani elekten geçirme, sınır çizme ve hakikati tescilleme olduğunu gösterir.