İnfak, zekat, sadaka ve diğer karıştırılan kavramlar

Kuran'daki ekonomik, ahlaki, sosyal büyüme ve arınma ekosistemini nasıl anlayabiliriz?

Öncelikle kodlama yapalım.

Toprak ve arazi: Toplum
Mülk sahibi: Allah
Bahçıvan: Halife olan insan
Rızık-mal: Su
Hedef > Toprağın verimli hale getirilmesi ve suyun ekosisteme geri dönmesi
Verim > Ekimul Kıst

Su bu sistemin hayati hammaddesidir. Mal ve para can suyudur, ilim gübre ve mineral, bedensel güç enerji, malı, ilmi ve herhangi bir varlığı olmayanlar için de ahlak ve güzel söz motivasyondur.

Kuralımız; su durağan kalamaz ve doğası gereği akmak zorundadır.

İnfak her türlü çıkıştır, o yüzden çatı kavram infak'tır. Su vanalarının açılmasıdır. Vanayı açtığımızda infak başlar ama suyun nasıl ve nereye gideceğini diğer kavramlar belirler.

Sadaka kökü SDK doğruluk, isabet, sarsılmazlıktır. Vanadan çıkan suyun denetlendiği ve yönlendirildiği kontrol sistemidir ve boru döşeme sistemi gibi çalışır.

Suyun içindeki riya yani gösteriş, minnet yani başa kakma ve eza yani incitme tortuları temizlenmelidir. Su berrak yani halis değilse sadaka doğru bir şekilde kanalize olamaz. Temizleyici ve arıtıcı unsur zekattır. ZKVزكو arındırmak, temizlemek, tasfiye etmek, artmak, bereketli olmak arınmaktır ve iki yönlü çalışır, birincisi tortuları temizlemektir. İkinci görevine geleceğiz.

Sadaka bir regülasyon yani dağıtım döngüsüdür. Suyu rastgele bir şekilde hedefsiz ve amaçsız kullanımını engeller ve doğru hedefe sıdk ile yönlendirir.

Tevbe 60'taki kavramları formülize edelim ve sadaka ile suyun nereye kanalize edileceğini bulalım:

Fukara kurumuş topraktır.
Mesakin cılız fidanlardır.
Amilin tarla görevlileri ve teknisyenlerdir.
Müellefe-i kulub yeni aşılanmış ve yeni dikim filizlerdir, kök salmaları gerekir.
Fi-r-Rikab sarmaşığa dolanmış gövdelerdir, sarmaşıklarından 'arındırılması' gerekir ve yeniden ekosisteme kazandırılmalıdırlar.
Garimin kırık dallar ve bir takım kazalara uğramış ağaçlar, sistem parçaları veya ekinlerdir, artık ürün veremez durumdadırlar. Onarılmaları ve sisteme kazandırılmaları gerekir. Bunun için bütçe ayrılmalıdır.
Fi Sebilillah arazi bakım eğitimi ve savunma giderleridir. Arazinin zararlı böceklerden, hayvanlardan, virüslerden korunması gerekmekle birlikte arazi bakımında çalışacak yetkin kişilerin yetiştirilmesi de önemlidir.
İbni-s-Sebil nakil fidanlardır yani transplantasyon. Kendi ana toprağından sökülmüş, kökleri geçici olarak açıkta kalmış ve yeni bir toprağa tutunmaya çalışan hassas bitkidir.
Yetim, bakıcısız kalmış topraktır. Bakıcı atanıp yatırımlar yapılıp toprak yeniden ayağa kaldırılmalıdır. (Yetim Tevbe 60'ta geçmez, genel yardım yapılması gereken kitle içindedir)

Sadaka işte bu sistemlere gidecek suyun organize edilmesidir.

Budama ve periyodik bakım zekat'tır. Birinci fonksiyonu tortuları arındırmaktı. İkinci fonksiyonu da ikiye ayrılır, büyümekte olan ağaçların budanması işidir, budanınca ağaç daha zengin bir şekilde dallanacaktır. Diğer görevi ise ağacın üzerindeki veya tarladaki yeni yetişmiş ve fakirin hakkı olan yeni ürünleri tespit ve 'ayırma' çalışmasıdır. Zekat böylelikle büyümenin ön koşulu haline gelir.

Sistem işler hale geldikten sonra hammadde olan su ekosistem içerisinde yeniden yağmur olarak dönecektir ama bir şartla, burada karz-ı hasen devreye girer, karz ekosistemin atmosferik boyutudur. Suyu toprağa dökersin ve su artık gitmiş ve depondaki su teknik olarak azalmıştır. Karzı hasen bilinçli ve idraki açık şekilde SDK desteği ile yapılan sulamadır, yani sulama bilinci. Bilinçli şekilde ayrılan ve doğru harcanan su geri dönecektir.

Haşr 9. ayette ise kriz anında devreye giren isar kavramını görürüz, aşırı kuraklık durumunda ihtiyaç sahibi olsa bile desteği ve dayanışmayı kesmemektir. Bencilliği devre dışı bırakan ve sistemin topyekün kurumasını engelleyen bir tür fedakarlık sigortasıdır.

Sistem kusursuz görünüyor, verim olmaması imkansız gibi. Fakat verimin önünde bazı ciddi engeller var, onları da inceleyelim:

Kenz, suyu stoklayıp ekosisteme akmasını engellemektir. Suyu havuzda hapsetmek, baraj kapaklarını kapatıp özel mülkiyet haline getirip toplumdan kopararak sadece kendi faydası için kullanmaktır.

Buhl vanaları kasıtlı olarak kapalı tutmaktır, Ali İmran 180 ve Nisa 37'de geçer.

Şuhh vanaların paslanıp açılmaz hale gelmesidir. Şiddetli açgözlülük, mala tapma derecesinde düşkünlük ve başkasının elindekine de göz dikme halidir. Pintilik ve tamahkarlık karışımı bir huydur, su o kişiye de fayda vermez topluma da. Haşr 9 ve Tagabun 16'da geçer.

Tebzir, çok alakasız alanları sulamaktır, dikenli bitkileri, asla verim sağlamayacak bir takım zehirli ürünleri sulamak ile birlikte tohumları da verimsiz topraklara saçıp savurmaktır. Eldekini akılsızca ve strateji olmadan heba etmektir.

İsraf, küçük bir fidana tonlarca su boşaltıp kaynağı tüketmek ve fidanı da öldürmektir. Aynı zamanda vanaları ve boruları kontrol etmeyip sistemdeki kaçaklar nedeniyle suyun boşa akıtılmasıdır.

Riba, baraj kapaklarını tutup suyu stoklayan yani kenz yapan sonra da kuraklıkta fahiş fiyata su satıcısı olarak ortaya çıkan fırsatçıları temsil eder. Tefeci susuz kalmış çiftçiye ihtiyacı kadar su verir ama bir şartla. Toprağa emici bir pompa düzeneği kurar ve "buraya yağmur da yağsa, başka yerden de su bulsan farketmez, bu su toprağa karışmayacak, sana verdiğim 1 birimlik su 10 birim olana kadar senin suyunu emmeye devam edeceğim" der. Böylelikle karzı hasen sistemi darmadağın olur ve su ekosistemden çekilerek sistemin dışına özel mülkiyete alınır. Su borcunu ödeyemeyen bahçıvanın tarlasına el konulur. Artık tarla da ekosistemin dışına çıkmıştır.

Kuran'daki iktisat sisteminin sadece paraya ve mala dayanmadığını ve yoksulu doyurmak gibi basit bir hedefi de olmadığını, asıl amacın toplumsal çölleşmeyi önlemek ve sürdürülebilir bir medeniyet ekosistemi kurmak olduğunu söyleyebiliriz.

Kuran'ı rehber alarak çizdiğimiz bu ilahi tarım ekosistemi ekonomiyi rakamların ve faiz oranlarının anlaşılmazlığından çıkarıp biyolojinin ve fiziğin şaşmaz yasalarına bağlama çabasıdır. Bu sistemde zenginlik yönetilmesi gereken yüksek basınçlı bir enerji ve sorumluluktur. Mesele akışı doğru yönetmektir çünkü suyun akmadığı yerde bataklık ve zehir yani kenz ve riba, Sıdk ile aktığı yerde ise medeniyet ve bereket oluşur. Halife olan insanın dünyadaki varlık sebebi suyun yönünü belirleyen iradeli bahçıvan olduğunu idrak etmesidir. Ya o suyu hakikatin ve adaletin köklerine akıtıp hem dünyada hem ahirette ebedi bir hasat devşirecek ya da vanaları cimrilikle kapatıp veya suyu israf ve tebzir ile heba edip sorumlu olduğu araziyi kendi elleriyle çoraklaştıracaktır. Suyun sahibi Allah'tır ama suyun nereyi yeşerteceği bahçıvanın sorumluluğundadır.

Ölçüyü hakkaniyetle ayakta tutun ve sakın mizana hasar vermeyin.
Rahman 9

Tüm bu vanaların, kanalların ve arıtma sistemlerinin kusursuz işlemesiyle ulaşılacak nihai hedef ve varış noktası, suyun her hak sahibine hakettiği payınının şaşmaz bir dengeyle ulaştırıldığı ve ürünlerin adilce dağıtıldığı o toplumsal adalet hali yani ölçüyü hakkaniyetle ayakta tutma durumudur.