İslam anlatılarına karıştırılmış hurafelerin kaynağı ibrani kökenli Midraş nedir?

Midraş Yahudi geleneğinde kutsal metinleri yorumlayarak açan Rabbani adı verilen yahudi ruhbanlarca yazılmış bir tür tefsirdir ve hayal gücü ilavesi son derece fazladır.

Derlemedir ve bu derlemeler farklı yüzyıllarda ve çoğu kez anonim editoryal katmanlarla oluşmuştur. MÖ 2. yüzyıldan MS 5. yy'a kadar bu derleme süreçleri devam etmiştir. Uzmanlar 8. ve 9. yy'da metinlerin redakte edildiğini tespit etmiştir.

Midraş'taki masallar İslam geleneğine 8. ve 9. yy hadis ve tefsir editörlüğü süreçlerinde aktarılmıştır. Şimdi bazı anlatıları inceleyelim bakalım tanıdık gelecek mi.

- Süleyman'ın cinleri kontrol ettiği bir yüzüğünün olması.
- İbrahim'in ateşe mancınıkla atılması, 1 ay ateşte kalması ama yanmaması.
- Adem'in boyunun 40 metre olması ki Buhari'de ilgili bir hadis bulunur.
- Nuh'un gemisine cinlerin binmesi ve tufan sırasında gök sisteminin yörünge hareketlerinin durması. Taberi tefsirinde bu anlatı bulunur.
- Bir taşın Musa'nın elbiselerini o banyo yaparken kaçırması. Buhari'de gusül bahsinde benzer bir rivayet geçer.
- İbrahim'e gökten koç indirilmesi. Bir çok tefsirde yer alır, Kuran'da geçmez, tamamıyla uydurmadır.
- Habil ile Kabil'in kız kardeşleri paylaşamaması, Kabil'in sözde aynı batında doğan kardeşi ile ensest çiftleşmek istemesi nedeni ile Habil'i öldürmesi.
- Adem'i kandıran iblis'in bir yılan'a dönüştürülmesi, önceden elleri ayakları olmasına karşın sonradan sürüngene çevrilmesi ve dünyadaki tüm sürüngen soylarının İblis'in soyundan geldiği anlatısı.
- Tüm şeytani varlıkların ve demon'ların Adem ile yasak cinsel ilişkiye giren Lilith'ten türemesi.
- İnsanın kuyruk sokumu kemiğinin asla erimeyeceği, yeni yaratılışta bu kemiğin kullanılacağı.
- Musa ve ölüm meleğinin tartışması, Musa'nın ölüm meleğini dövüp kovması, Buhari'de ilgili bir hadis bulunur.
- Nil ve Fırat arasından bir hazine çıkacağı. Buhari'deki mehdi anlatılarında paralellikler bulunur. İbni Kesir tefsirinde de yer alır.
- Harut ve Marut'un Venüs gezegeninde yaşaması. Taberi tefsirine girmiştir, meleklerin zühre adında bir kadınla içki içip zina ettikleri, kadının yıldıza dönüştüğü anlatılır.
- Dünyanın yaratılışından önce 7 şeyin yaratıldığı söylenir, tora yani tevrat, arş, tapınak, tevbe, cennet, cehennem ve mesih'in ismi. Benzer anlatı Buhari'de geçer, önce Muhammed nebi'nin nurunun yaratıldığı anlatısı buradan gelir.
- İbrahim'in 48 yaşında sünnet olması. Buhari rivayetlerinde benzer anlatılar bulunur.

Rivayet ve tefsir literatüründe Nebi kıssaları anlatılırken masalsı detaylar halkın merakını cezbetmek ve metni daha renkli hale getirmek için ilave edilmiştir.

Masallar ile hakikati nasıl birbirinden ayırt edebiliriz? Kuran ile.

Kuran mitoloji kitabı değildir. Rüşde kılavuz olan uyarıcı ve hatırlatıcıdır.

Midraş ile ilgili diğer notlar:

Pirke de-Rabbi Eliezer, İslam sonrası redaksiyon izi taşıyan özel bir Midraş örneğidir.
Bu eser gelenekte eski bir hahama nispet edilse de akademik tarihlemede 8–9. yüzyıla yerleştirilir. Daha ilginç tarafı, içinde Arap ve İslam dönemi izleri ve Emevilerle ilgili göndermeler bulunmasıdır. Bu durum zaten Midraş'ın yaşayan politik ve kültürel derlemelerden oluştuğunu gösterir. Yani bazı Midraş malzemeleri İslam geleneğine aktarılırken bazı geç dönem Yahudi metinleri de İslam sonrası ortamdan etkilenmiştir.
Konuyla ilgili bir kaynak

Midraş malzemesinin İslam'a taşınmasında kıssacı kültürü kritik ara katmandır.
Bu aktarım her zaman doğrudan Yahudi kitabından Müslüman tefsirine kopya şeklinde olmadı. Halk vaizleri, kıssacılar, Kab el-Ahbar ve Vehb b. Münebbih gibi isimler etrafında dolaşan sözlü anlatılar Nebi kıssalarını romanlaştırdı. Daha sonra bu malzeme tefsir, hadis, tarih ve Kısas-ı Enbiya literatürüne girdi. Böylece Kuran'daki kısa, yoğun, ibret merkezli kıssalar Kuran dışı olarak soy ağacı, dev boylar, demonlar, kozmik nesneler, mucize detayları ve dramatik sahnelerle şişirildi. İsrailiyat terimi de özellikle bu yabancı ve karışık anlatı havuzunu ifade etmek için kullanılır.
İsrailiyat nedir?

Süleyman'ın yüzüğü anlatısı Tanah'ta yoktur, geç demonoloji ve büyü literatürüyle gelişmiştir ve aynı zamanda Kuran dışıdır.
Kuran'da Süleyman'ın emrine verilen unsurlar anlatılır, tılsımlı yüzük Kuran'da geçmez. Yahudi geleneğinde ise Gittin 68a'da Süleyman, Aşmeday veya Asmodeus adlı demonla ilişkilendirilir. Yüzük ve ilahi isim motifiyle demon kontrolü anlatılır. Daha sonra bu motif Süleyman'ın mührü şeklinde Yahudi mistisizmi, İslami halk anlatıları ve Batı okültizminde dolaşıma girer. Kuran'daki sade kıssa anlatıları ile geç dönem mitolojik genişletmeler arasındaki farkı çok net görmemiz açısından bu örnek önemlidir.
Gittin 68a'da nasıl geçiyor?