İtikaf nedir?

Genellikte tapınmak veya ibadet etmek gibi kökte bulunmayan ve tanımlama için sığ kalan anlamlarla geçiştirilen itikaf kavramını derinlemesine inceleyelim.

Bu kök temel bir fiziksel hareketten ortaya çıkar, bir şeyin etrafında durmak, ona yönelmek ve oradan ayrılmamaktır. Antik Arap dilinde bu kök bir şeyi engellemek, alıkoymak ve bir yere hapsolmak ekseninde kullanılırdı. Kökü AKF'dir, akif olarak da dilimize geçmiştir.

Bu kelimenin zihnindeki imajı yine bedevi Arapçasında bir takım yönelişlerden hareketle oluşur. Bir çobanın sürüsünü belirli bir alanda tutması fikri kök anlamı besler. Bir kuşun yuvasında belirli bir süre çakılıp kalması ise kökü açıklamak için en önemli semantik ilişkidir. Buradaki anlam hikayesi öznenin dış dünyayla bağını kesip, tüm enerjisini ve varlığını tek bir noktaya kilitlemesidir ve bu durum tamamıyla iradi bir durumdur. Kuşların yuvalarında bilinçli olarak çakılı kalmaları 3 nedenle ortaya çıkar:

1. Embriyonun gelişmesi için gerekli olan sabit ısının oluşturulması ve korunması aşamasıdır. Ebeveynler yumurtaların soğumaması için günün çok büyük bir kısmını vücut ısılarını yumurtaya aktararak yuvada geçirirler. Bu dönem adeta bir bilinçli hapis halidir ancak amaçsız değildir. Bu çok ilginç bir şekilde alaka'nın hayata tutunma aşamasının zeminidir. Irkın gelişimi için ebeveynlerin kendilerinden zaman ve şefkat bağışlaması halidir.

2. Yumurtadan yeni çıkan ve kendi vücut ısısını henüz düzenleyemeyen yavruların olduğu dönemdede ebeveynler itikafa girer. Yavrular tüylenene kadar onları kanatları altında tutmak ve dış etkenlerden korumak için yuvadan ayrılmazlar.

3. Bazı türlerde dişi kuş tüy dökümü sırasında kendini yuva deliğine çamurla hapseder. Sadece gagasının çıkabileceği kadar bir delik bırakır ve dış dünya ile bağı tamamen kesilir. Bu doğadaki en ekstrem itikaf örneklerinden biridir.

Yani kuşlar nesillerini büyütme, yırtıcılara karşı koruma ve fizyolojik değişim ve gelişim aşamalarının tamamlanması için yuvada sebat ederler.

Şimdi mescitlerin sadece ve sadece hanif olarak Allah'a ve onun prensiplerine yöneleceğimiz, Kuran tahsil edeceğimiz eğitim kurumları olması gerektiğine değinmiştik.

Mescit'in ne olduğunu anlamamız itikaf'ın da ne olduğunu keşfetmemizin anahtarı olacak.

Kuşların itikaf yönelişini kendi Kuran eğitim ve öğretim sistemimize formüle edecek olursak:

1. Kuluçka evresi Kuran ile tanışma aşamasıdır, ayetlerin kuru birer bilgi veya Türkçesini bilmediğimiz ve arap dili ile kutsallaştırdığımız, melodik okuduğumuz ve tanımadığımız bir Kitabın parçaları olmaktan çıkıp canlanması için gereken zihinsel sıcaklığı ve odağı sağlamaktır.
2. Kanat germe evresi Kuran tahsiliyle yeni kazanılan bir bakış açısının veya paradigmanın sokağın, hayatın akışının ve alışkanlıkların yırtıcı saldırılarıyla yok olmasını engellemeye çalışarak zihinde büyümesini sağlamaya çalışmaktır.
3. Kabuk ve tüy değiştirme evresi insanın Kuran dışı tüm referanslarından, geleneksel tortularından ve eski derisinden kurtulma sancısıdır. Arı duru olarak Kuran'a yönelme halidir.

İtikaf kelimesi Akif kelimesinin sülasi kök üzerine iki harf eklenerek kurulan iftial babı'dır. Akif itikaf'a dönüşünce kelime nasıl bir anlam kazanır bakalım:

Bu form iki temel özellik kazandırır
1. Dönüşlülük hali yani eylemin kişinin bizzat odağına dönmesi. Kişi sadece odağına bağlanır ve kendisini oraya bağlar.
2. Çaba ve edinme yani eylemin bir gayretle, zorlayarak ve isteyerek yapılması.

Yani itikaf kişinin kendi iradesiyle, bir iç disiplin inşa ederek kendisini dış dünyadan soyutlaması ve bir hakikate yani Allah'a ve Kuran prensiplerine kenetlenmesi demektir. Bu formdaki kelime, asla ve asla pasif bir şekilde bekleme, durma ve karanlıkta aç susuz kalıp öylece durağanlaşma veya binlerce rekat namaz kılma anlamına gelmez. Bu hatalı bir anlamdır. Kelime morfolojik olarak aktif bir adanmışlık halidir ve doğrudan doğruya çaba ve emek gerektirir. Emeğin sarfedileceği ve aktarılacağı odak noktası ise Kuran eğitimidir.

AKF'nin kök anlamını şu şekilde sabitleyebiliriz:
Bir amaca matuf olarak iradi bir hapis ve bağlanma hali. O amaç uğruna başka her şeyi dışarıda bırakarak odak amaca kilitlenmek.

Bu adanmışlık hali Kuran'da putperestler için de kullanılır.

Halk, "Musa bize dönüp gelinceye kadar, kendimizi buzağıya adamaktan asla vazgeçmeyeceğiz." dedi.
Taha 91

Burada kullanılan akifine kelimesi odak noktasının nasıl saptığını resmeder.

Akifler olabilmemiz için odağımızın balans ayarını doğru yapmamız gerekir. Eğer odağımız dünya hayatı, şehvet, para, mesleki kaygılar, çocuk hırsı, eğlence ve diğer her türlü Kuran-dışı meşgale ise, hatta dini inancımız da Kuran dışı bir takım masallar ve anlatılardan oluşuyorsa odağımızı sadece Kuran'a çevirip total rehabilitasyon olan savm görevinin içinde spesifik odaklanma modülünü aktive ederek kendi odağımızda oluşan tahribatı Kuran ile onarabiliriz.

Allah hiçbir zaman pasif bekleyen ve sinik bir mümin profili çizmez. Mümin pro-aktif olmalıdır. İtikaf da müminin ana rehabilitasyon sürecindeki derin bakım ve onarım aşamasıdır. Ne ile? Kuran ile..