Kuran kavramlar atlasındaki mutahhar teriminin kökeni üzerine

Dil düşüncenin haritasıdır. Haritadaki çizgiler silikleştiğinde yollar birbirine karışabilir. Kavramların sınırları bozulduğunda düşünce derinliğimiz de çöker. Kuran terminolojisinde bugün karşı karşıya olduğumuz en büyük sorunlardan biri farklı işlevler taşıyan kelimelerin modern kullanımda tek bir bulanık karşılığa sıkıştırılmasıdır. Türkçeye geçerken tahrifata uğramış olan mübarek, mukaddes ve mutahhar gibi birbirinden ayrışan kavramlar gelişigüzel biçimde kutsal ya da temiz gibi genel basit kelimelere indirgenmiştir.

Kuran'ın kavram sistemi çok ince işlev farkları üzerine kuruludur. Bir kelimenin taşıdığı yön, statü, etki ve bağlam yok edildiğinde anlam da kaybolur. Sonuçta metin okunur fakat kurduğu düşünce düzeni görülemez.

Mutahhar, mübarek ve mukaddes kavramları bu açıdan son derece öğreticidir. Bunların hepsi olumlu çağrışım taşır, hepsi değer ifade eder, hepsi bir tür seçkinlik alanına temas eder. Fakat bu ortak aura onları eş anlamlı yapmaz. Her biri farklı bir niteliği, farklı bir işlevi ve farklı bir ilişki biçimini anlatır. Biz bu okumamızda mutahhar kavramına odaklanacağız.

Mutahhar nedir?

THRط ه رtemiz olmak, arınmak, saflık kökü çoğu zaman temizlik kelimesiyle karşılanır. Fakat Kuran bağlamında mesele basit bir temizlikten ibaret değildir. Burada asıl vurgu karışmış olanın ayıklanması, bulanık olanın berraklaştırılması, kirletici ve bozucu unsurların sistem dışına itilmesidir. Mutahhar bu yüzden temiz'den çok arındırılmış anlamına yaklaşır. Kuran'ın arınma vurgusu ise bizi her zaman tek bir yöne doğru yönlendirir: Şirkten arınma.

THRط ه رtemiz olmak, arınmak, saflık kökü bir şeyin kendi doğasına aykırı olan, ona sonradan eklemlenen veya onu bulandıran her türlü yabancı maddeden, parazit, kir, cüruf, şüphe, şirkten kurtulup ilk ve öz haline dönmesidir.

Arapça'da nazafe bir şeyin yüzeyindeki kiri gidermektir, bu kozmetik ve hijyenik temizliktir ama tahara ise o şeyin özündeki niteliği bozan karmaşanın ayıklanıp özüne dönmesi halidir.

Kökün en eski kullanımlarında bulutların dağılmasıyla gökyüzünün masmavi, parlak ve kesintisiz bir hal alması anlatılır. Gök tahir oldu denildiğinde güneşin önündeki engellerin kalkması ve ışığın hiçbir kırılmaya uğramadan ulaşması kastedilir.

Erimiş haldeki altın veya gümüşün içindeki yabancı maddelerin yüzeye çıkıp atılması sürecine de bu kökten kelimeler eşlik eder. Maden, yabancı maddelerden ayrıştığı ölçüde tahir olur. Madenin cüruf'tan ayrıştırılması işlemine ise fitneleme denir. Kavramlar ne kadar da ilginç örüntüler kuruyor öyle değil mi?

Temiz olmak yüzeysel bir durumu anlatabilir ama arındırılmış olmak bir tasfiye sürecini, bir seçiciliği ve bir öze dönüşü ima eder.

Onlara mutahhar sayfalar okuyan, Allah tarafından bir Resul.
Beyyine 2

Geleneksel kabullerde Vakıa suresi 79. ayette geçen Ona ancak arındırılmış olanlar / mutahharun dokunabilir ifadesi yüzyıllardır fiziksel bir abdest şartına indirgenmiş durumda. Bu da Kuran'a erişimin önünü kapatan bir uygulamaya dönüşmüş. Zamanla elle dokunmayalım, aman bezle tutalım, yükseğe koyalım, şu an okuyamam çünkü abdestim yok şeklinde geleneksel, akıldan ve sorgulamadan yoksun bir ezber haline gelmiştir. Peki Allah bizden bunu mu istiyor?

Kuran'ın kavramsal örgüsü içinde mutahharlık evrensel bir erişim protokolüdür. Beyyine 2'de tarif edilen Allah tarafından gönderilen ve mutahhar arındırılmış sayfalar okuyan bir elçi vurgusu ile Vakıa 78'deki korunmuş bir kitap ifadelerini yan yana getirdiğimizde karşımıza bir veri güvenliği tablosu çıkar. Bilgi yani vahiy kaynağında mutahhardır, içine hiçbir beşeri mülahazanın, şeytani vesvesenin, şirkin veya zihinsel parazitin sızamadığı saf bir frekanstır. Bu saf bilgiye dokunabilmek yani onu kavramak ve özümsemek için alıcının yani insan zihninin de aynı niteliğe, yani şirkten arınmışlık seviyesine ulaşması zorunludur. Zihinsel karmaşa ile kirlenmiş bir zihin de mutahhar sayfaların hakikatine nüfuz edemez.

Bu erişim protokolünün operasyonel merkezi ise Tevbe suresi 108. ayette gizlidir. Ayet, takva üzere kurulan bir mescitte arınmayı seven kişilerden bahseder. Burada kullanılan fiil formu bir süreci ve çabayı ifade eder.

Orada asla durma, ilk yapıldığında takva üzere yapılan mescit, içinde bulunmaya daha layıktır. Orada arınmayı seven kişiler vardır. Allah, arınmak isteyenleri sever.
Tevbe 108

Arınma zihni sürekli olarak önyargılardan, taklitlerden ve şirkin tortularından temizleme gayretidir. Ne ile yapılır? Salat ve zekat* ile. Nerede yapılır? Kuran eğitim öğretiminin kalbi olan mescitlerde.

Eğer ana kaynak mutahhar ise insanın o kaynağa yaklaşma derecesi kendi içindeki 'rics'i ne kadar tasfiye ettiğiyle doğru orantılıdır.

Beyyine 2, Vakıa 79 ve Tevbe 108'i birleştirdiğimizde arınmanın yıkayarak hijyen sağlama ile en ufak bir alakası olmadığını, doğrudan doğruya bir anlama metodolojisi olduğu ortaya çıkar.

Şirkten ve çelişkiden arındırılmış saf bilgi, bizi felaha ulaştıracak rüşde kılavuz bir rehberdir. Bu rehbere yani saf bilgiye ancak ve ancak arınmış bir zihinle temas edilebilir. Öyleyse insanın şirkten ve kirden temizlenme çabası ana aksiyon olmalıdır.

Mutahhar kavramını el sürmeden önce yıkanmak gibi fiziksel bir ritüele indirgemek insan zihnine vurulmuş bir prangadır. Bu yaklaşım kitabı bir tabu ve kutsal nesne haline getirerek onu hayatın ve düşüncenin dışına iter. Oysa mutahhar olmak zihnin şirk unsurlarından arınması, berraklaşması ve ilahi frekansa ayarlanmasıdır. Tıpkı bir radyonun frekansının ayarlanması gibi. Ne yaparsak yapalım ilgili frekansı seçmeden radyodan yayınlanan içeriği dinleyemeyiz.

Eğer bir zihin şirkle kirlenmişse, binlerce kez abdest almış ve elinde dünyanın en temiz baskısı olan bir Kuran tutmuş olsa bile o kitaba aslında dokunamaz. Çünkü temas saf olan bilgi ile arınmış olan zihin arasındadır. Kuran'ı kendi kavramlarıyla okumak kelimelerin üzerine çöken o tahrifat kirini temizleyip hakikatin kılcal damarlarına yeniden hayat suyu yürütmektir.

Şirk bu semantikte bulut veya cüruf'tur, yani asıl değildir, sonradan gelmedir ve görüntüyü bozar. Tahara ise o görüntüyü aslına rücu ettirmektir. Arınma gökyüzünün bulutlardan temizlenmesi gibi, hakikat güneşinin önündeki zihinsel perdelerin kaldırılmasıdır.

Kuran ile aydınlanmamız dileği ile.

* Not: Arınmanın diğer kolu ise ZKV köküdür.