Kuran merkezli bakış açısına sahip olanlara yöneltilen 'heva'larına uyma suçlaması üzerine

'Kuran'ı okumama' çağımız müslümanlarının en büyük çıkmazı. Bir çok müslüman olduğunu iddia eden kişi dinini kulaktan dolma öğrendi, Kuran'ın ne söylediğine bakma gereği bile hissetmedi. Kuran'ı merkeze alan bakış açıları ise gelenek kodlarının hatalarını tespit etmekte gecikmiyor. Kuran tek rehber ve tek rüşde kılavuz olarak bizi Hakk delillerle aydınlatmayı sürdürüyor. Başka sahte kılavuzlar ile birlikte Allah'tan başka otoritelere kulluk etmeme davetini 'heva'ya uymak olarak adlandıranlar için de bir veri seti oluşturmamız zorunlu hale geldi.

Heva nedir?

Kök ve anlam çekirdeği açısından heva Arapça HVY kökünden gelir. Kökün en kadim somut anlamı aşağıya doğru düşmek, çökmek ve boşluğa savrulmaktır. Buradan hareketle boş bir yöne meyletmek ve kaymak anlamına açılır, yani zemini boştur, temelsizdir. Zihinsel ya da ahlaki alana taşıyacak olursak delil yerine arzulara ve fikirlere kapılma anlamları türemiştir. Aynı kökün derin uçurum ve derin çukur çağrışımı Kuran’da el-haviye 101:9 formunda görülür. Bu kullanım hevanın insanı dibe çeken eğimiyle bütünleştiğini gösterir. Dilimizde kullanılan hava aynı köktür, semantik olarak boşlukta mesnetsiz şekilde savrulma hissi anlamı inşa eder.

Kuran’daki kullanım hakikati belirlemede ölçü ve otoriteyi vahiyden alıp benliğin keyfi isteğine devretmek olarak anlaşılabilir. Fakat burada ciddi bir ayrım vardır, Heva'ya uymama emrinin ana muhatap kümesi bireyler midir yoksa toplumların yöneticileri midir? Emir herkesi muhatap alır ama ana küme hangisidir? Bu soruyu aklımızın bir köşesinde tutalım.

Heva'nın karşısındaki anlam kümesi Hakk, ilim, zikir, ayet, beyyine, hüccet, mizan, rüşd ve hidayettir. Tamamı Kuran'ın delilleridir. Yani Kuran delilleri dışındaki argüman setleri heva'ya girer.

Heva'ya giden yollar:

- Delilsiz kanaat, delil sadece vahiydir. 6:119
- Zikirden kopuş, zikir sadece vahiy'dir. 18:28
- Hüda'yı devreden çıkararak rehberlik kaynağını değiştirme. 28:50
- Dine dışardan kural uydurma. 42:21
- Doğruyu yani vahyi güce göre eğip bükme. 5:49
- Kuran kanıtlarını görmezden gelme. 47:14
- Kuran ayetlerini yalanlama. 7:176
- Kuran'dan başka tanıkları ve delilleri olduğunu iddia etme. 6:150

ve İsra 36
Hakkında bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme! Kuşkusuz kulak, göz ve fuad bunların hepsi ondan sorumludur.

Kuran’ın tanımladığı hevaya uymak Kuran’a rağmen başka otoriteleri hüküm merciine yükseltmeyi işaret eder. Bir görüş veya pratik Kuran’ın açık beyanına ve güvenilir bilgiye dayanıyorsa geleneği reddetmek heva kümesine girmez, tam tersine hevanın ilahlaştırılmasına karşı Kuran’ın talep ettiği delil disiplinine başvurulduğunu gösterir.

Hevayı tespit etmenin Kurani yolu Bu hükmün ya da bilginin kaynağı nedir? sorusunu sormaktır. Hüküm veya bilgi verirken kaynak vahiy mi, yoksa ataların yolu, çoğunluğun talebi, mezheplerin bakış açısı, sınıfsal çıkar, şehvani haz veya siyasal güç mü? Verilecek cevaplar hava'yı bulmamızı sağlayacaktır.

Kafir tipolojisinde heva bilineni örten bir direnç olarak görünür, hakikat geldiğinde yüz çevirme, delili reddetme tipik örnekleridir. Müşrik tipolojisinde aracı otoriteleri ölçü mertebesine çıkarmaktır, ataların teamülü, put, veli, önder, tanrıça kültleri ve bize yaklaştırsınlar diye üretilen din erkleri müşrik hevalardır. Münafık tipolojisinde ise menfaat hesabıdır, güç neredeyse oraya meyletmek, adalet ilkesinde sebat edememek, kimlik ve çıkar için dini kuralları eğip bükmektir. Ehli Kitap içinden kimi zümrelerde görülen heva ise Allah'ın indirdiği veri setini görmezden gelerek ruhbanlığın çıkarına göre hareket etmektir.

Havanıza uymayın emrinin muhatap kümesi kim olabilir?

Kıssalardan örnekler:
- Nuh, kavminin çoğunluk böyle yapıyor ve atalarımızın yolu diyen yöneticileriyle karşılaştı, heva burada gelenek ve prestij olarak karşımıza çıktı.
- Hud’un hitap ettiği Ad kavminde güç sarhoşluğu olarak göründü, büyük yapılarla kibirlenme ve üstünlük iddiası ile vahyin emirlerini kenara iten yöneticiler hevalarına uydular.
- Salih’in Semud kavminde heva, sınırsız ve hesapsız harcama ile gösteriş olarak belirdi, haddi aşarak mizanı bozmayı tercih eden yöneticiler hevalarına uydular.
- Lut kavminde heva, cinsi taşkınlıkla birlikte gelen Allah'ın yasalarına açık meydan okuma olarak karşımıza çıktı, yöneticiler toplumsal onarım yerine hevalarına uydu.
- Şuayb’ın Medyen halkında ise ticarette ölçü ve tartı oyunları ile piyasayı işine geldiği gibi kural yazarak yöneten mele'lerin hevalarına uymaları olarak izledik.
- Musa devrinde Firavun ve meleleri hevanın devletleşmiş biçimiydi, propaganda, zor kullanma, köleleştime ve sihirle algı mühendisliği yaratarak hakikati bastırma ile ben merkezli otorite olarak karşımıza çıktılar.

Ey Davud! Biz seni yeryüzünde bir halife yaptık. İnsanlar arasında Hakk ile hükmet. Hevaya uyma. Aksi halde heva seni Allah'ın yolundan saptırır. Allah'ın yolundan sapanlar, Hesap Günü'nü göz ardı etmiş olduklarından, kendileri için çok şiddetli bir azap vardır.
Sad 26

Bireyler mi yoksa yöneticiler mi 'hevaları'na uyma konusunda daha dikkatli olmalılar konusunu da yorumunuza bırakıyorum. Yeryüzündeki yöneticiler Kuran sanki onlara inmemiş gibi yaşamaya devam edebilirler.