Metodik Yaklaşım* 1

Kuran neden doğrusal veya kronolojik bir yön izlemez?
Ve biz Kuran'ı nasıl doğru okumalıyız?

Kuran'ı her ne olursa olsun bir tam tur okuyup tamamlamak ve tam olarak bize ne söylediğini anlamaya çalışmak elbette en önemli ve birinci görevimizdir. Eğer birinci turu tamamladı iseniz dünya müslümanlığı içerisinde Kuran ile tanışıp okuyup bitirmiş olan %0.001'lik değerli azınlığın içerisindesiniz demektir. Bu metodik yaklaşımımız birinci turu tamamlamış ve ikinci tura geçecekler için rehber niteliğindedir.

Kuran'da sureler ve surelerin içerisindeki ayet dizilimleri çoğu zaman doğrusal bir konu akışı izlemez. Temalar genellikle halkasal düzenlerle, epizodik geçişlerle ve tekrar vurgularıyla iç içe örülür, hitap ve zaman düzlemi yer yer değişir. Bazen takip etmekte güçlük yaşadığımızı farkederiz. Büyük bir veri tabanı gibidir. Ama yönümüzü kaybetmememiz için kavramlarla kazıklar çakar. İşte Kuran'ı en doğru okumanın anahtarı kavramlardır.

Kuran halkasal düzende bir anlatıya sahiptir

Anlatı bir ucundan başlayıp ortadaki vurgu noktasına yükseldikten sonra aynı istasyonları ters sırayla geçerek başlangıçla kapanışı birleştirir ve böylece kapanan bir döngü yani tam bir halka oluşturur. Baş ile son birleşir ve yapı kendi üzerine kapanır.

Aynalama yöntemi kullanır

Halkasal dönüş aynı zamanda simetriktir. Girişteki A, sonda A'nın bir formu olarak yankılanır, B ile B'nin yankısı karşılanır, iki kanat ortadaki vurgu noktası etrafında karşılıklı yansır. Böylece hem döngüsel hafıza etkisi hem de anlamın karşılıklı pekiştirilmesi sağlanmış olur.

Epizodik geçişle modüller şeklinde ilerler

Metin tek bir çizgide akmaz, kendi içinde anlamlı parçalardan yani epizotlardan oluşur. Her parça tek başına okunabilir ve farklı bir iş görür, biri ilkeyi söyler, biri örnek verir, biri uyarır, biri istisnayı açıklar. Sonra metin yeni bir parçaya atlar, konu tamamen kopmaz, ama odak değişir. Bunu aynı temayı işleyen kısa sahnelerden oluşan bir dizi gibi düşünelim

ilke sahnesi > örnek sahnesi > sonuç sahnesi > istisna sahnesi.

Her sahne modül gibidir, o modülü söktüğümüzde Kuran içerisinde başka bir yerde de çalışır. Bu düzenin amacı mesajı farklı durumlara uygulanabilir kılmak ve dikkati ayakta tutarak tempoyu yönetirken anlamsal uçlar yaratmaktır. Anlam blokları yani necm'ler modül olarak taşınsa bile anlamını yitirmez. Tematik bir örnek verelim, Salih Nebi'nin uyardığı kavim ve o kavmin hastalıkları ile ilgili anlatılar bloklar halinde Kuran'ın içerisinde kronolojik de olmayan bir dağılımla yer alır. Salih Nebi ve kavmi olan Semud ile ilgili tüm ayetleri necm'leri ile çektik, bir database oluşturduk, temamız Salih ve kavmi, çektiğimiz ayetleri mantıksal kronolojiye dizdik, bu sefer elimizde kendi temamızın yeni anlam bloğu oluşmuş olur. Buna metodumuz içerisinde tematik necm adını vereceğiz. Kuran metni içinden ilgili temayı çekip çıkarıp kendi içerisinde uygun dizilimi yapabiliriz, bu ise konuyu çok daha berrak şekilde anlamamızı sağlayacaktır.

Tekrar vurgular ve ortak yerleşim ağları

Tekrar vurguları Kuran'ın önemli bir fikri kasıtlı olarak yeniden söylemesidir, aynı kelime ya da çok benzer ifade farklı sahnelerde karşımıza çıkar, böylece anlam farklı bağlamlar içerisinde sabitlenir. Ortak yerleşim ağları birlikte gezmeyi seven kelimelerin kurduğu sabit eşliklerdir, bir kelime her geçtiğinde yanında benzer yoldaşları belirir ve bu eşlik kelimenin hangi yöne işaret ettiğini gösterir. Mesela bir kavram farklı pasajlarda tekrar ederken sürekli HAKK kavramının etrafında dolaşıyorsa zihnimizde o kavramın adalet veya doğruluk eksenine bağlandığını anlarız. Benzer biçimde bazen bu kavramlar ikili veya üçlü şekilde zincirlenir böylece bir anlam kümesi oluşturulur. Tekrar eden sözü işaretleyip her geçtiği farklı lokasyonda hangi görevi üstlendiğini tespit edebiliriz.

Anlam sabitleme ve kavram haritalaması

Anlam sabitleme Kuran'ı doğru anlama yolunda en önemli eşiktir. Anlam sabitini bir kökün örneğin sa-le-ve kökünün bütün türev ve kalıplardaki ortak çekirdeğini, bağlama göre genişleyip daralsa da değişmeyen işlevsel omurgasını bulma yöntemi olarak tanımlayabiliriz. Aynı kökten gelen tüm biçimleri surelerden bağımsız ama anlam blokları içinde toplayarak, her geçişte rolünü belirleyerek, eşlik ettiği sabit ifadeleri not ederek, hitap ve zaman kadrajını da göz önünde bulundurarak etiketleyebiliriz.

Sonra dağılımdan bir hipotez çıkarırız, kök her blokta şu işi görüyor deriz, hipotezi karşıt kavram ağıyla ve farklı bağlam tipleriyle sınarız. Bir kavrama verilen anlam sabiti, üçten fazla bağımsız blokta aynı çekirdek işlevi koruyorsa yani verilen anlam çalışıyorsa, o çekirdek anlam sabitidir, bundan sonra metnin her yerine formül gibi uygulanabilmelidir. Bu çalışma için salat kavramının kökü olan sa-le-ve ve tüm türev formlarını araştırarak başlayabiliriz.

Kuran içi kavram haritalama aynı kökten türeyen kelimeleri ve yakın anlamlı ifadeleri bir araya getirip metin içinde nasıl, nerede ve hangi amaçla kullanıldıklarını izleme işidir. Her karşılaşmada küçük notlar alabiliriz, bu ayette kime sesleniyor, konu ne, bu kelime hangi cümleyle birlikte geliyor, bir kural mı anlatıyor yoksa bir örnek mi veriyor. Bu notlar zamanla bir harita'ya dönüşecektir, kavramın çekirdek anlamının yanı sıra açılan anlamları nereye kadar uzanıyor anlayabiliriz.

Karmaşık gelebilir ama gözümüzü korkutmasın. Hakikat arayışında metodumuz yoksa kayboluruz. En doğru metodu birlikte geliştireceğiz.

* Bizim için keşke birileri çıkıp işte metod şudur dese değil mi? Ama çalışmadan emek harcamadan ilerleme olmuyor. Kuran merkezli bakış açısına sahip olan kişi ve grupların zayıf noktası metot'tur. Biz bu eksik olan metodu adım adım, sabırla, bilimsel şekilde ve çok katmanlı olarak inşa edeceğiz Allah'ın izni ile.

Kuran ile aydınlanmamız dileği ile.