Yevm/gün kavramının izafiliği üzerine

Kuran'da çoğu zaman gün olarak çevrilen yevm kavramının çeşitli kullanımları aslında izafiliği belirtmekle birlikte zamanın insan algısındaki lineer ve sabit akışının ötesine geçmektedir. Kuran semantiğinde yevm kavramı güneşin hareketlerine endeksli standart bir 24 saat'ten ziyade, olayın ve gözlemcinin durumuna göre esneyip büzülebilen elastik bir tamamlanma halkasını ifade eder. Fiziksel dünyada bir gezegenin kendi ekseni etrafındaki dönüşü olan gün kavramı kozmik ve ilahi düzlemde binlerce yıla, psikolojik düzlemde ise sonsuz bir ana tekabül edebilir. Kökenin semantiğine doğru ineceğiz ama önce fizik otoriteleri zaman konusunda neler söylüyor bir bakalım:

Einstein:
Geçmiş, şu an ve gelecek arasındaki ayrım sadece inatçı ve kalıcı bir illüzyondan ibarettir. Zaman sabit değildir, hıza ve kütleye göre gözlemciye özel bir deneyimdir.

Hermann Minkowski:
Bundan böyle uzay tek başına ve zaman tek başına sadece birer gölgeye dönüşmeye mahkumdur, ancak her ikisinin birleşimi bağımsız bir gerçekliği koruyabilir. Şimdi diye evrensel bir an yoktur, zaman ve mekan birbirine dikişlenmiştir.

Hawking:
Zaman bir tren rayı gibi sabit değildir. Daha çok bir nehir gibidir, farklı yerlerde farklı hızlarda akar ve büyük kütlelerin yanında neredeyse durma noktasına gelir.

Carlo Rovelli:
Zaman diye bir kavram temel fizik yasalarında aslında asla yoktur, sadece bizim cehaletimizin ve istatistiksel bulanıklığımızın bir ürünüdür.

Görüşler ilginç olmakla birlikte zamanın izafiliği konusunda bir fikir birliği var gibi görünüyor.

Yevm kavramının kökü semitik dillerde de aynıdır ve çerçevelenmiş bir zaman parçası anlamına gelir. Bu zaman parçası bir halka gibidir, halka uçtan uca kapandığında yevm oluşmuş olur. Kavram zamanın akışını temsil etmez, döngülerin tamamlanması ile ilgilidir ve bu döngü biçimleri tanıma göre çeşitlilik gösterebilir.

Güneşin 24 saatlik hareketi sonrasında halkanın baştan sona kapanması ile oluşan zaman parçası gün'dür ve yevm ile karşılık bulması normaldir.

Kökün anlam sabitini şu şekilde tanımlayabiliriz: Bir oluşun, bir eylemin veya bir hükmün başlayıp tamamlandığı süreç.

Tartışılan konulardan birisi de Allah'ın yaratılışı 6 günde tamamladığı ve bu günler'in dünya günü zannedilmesinden ileri gelen bir kafa karışıklığıdır. Yevm burada evre şeklinde çalışır. İnceleyelim:

Sitteti eyyam / 6 evre

Yevm kavramının kökenindeki halka kapatma fikrinden hareketle, ki halka kapatmayı modern dünyada spor yaparken dijital saatlerimizden de hatırlarız, Ard ve semavat'ın yaratımında 6 farklı kozmik döngünün başlatıldığı ve her birinin uçtan uca kapatılarak diğer evreye geçiş yapıldığı anlatılmaktadır.

Kafa karışıklığı yahudi anlatısına dayanır, 6 günden hareketle haftanın 6 günü olduğu, 7. günde Tanrı'nın dinlendiği bu yüzden haftada bir gününün de dinlenme günü olduğu masalı yaratılış evrelerinin birer dünya gününden ibaret olduğu yanılsamasına yol açmıştır.

Yaratılış karmaşık kozmik süreçler ve evren güçlerinin stabilizasyonu ve döngüselleştirilmesidir. Bir evrensel yasanın örneğin manyetizma veya termodinamik ya da bir oluşumun örneğin atomun yapısının kurulup, test edilip çalışır ve kendi kendine yeter hale getirilmesi süreçlerinin her bir döngüsel halkası bir evreye tekabül eder. Bu 6 evre'nin bilimsel olarak neler olduğunu daha sonra inceleyeceğiz.

Halka kapandığında bir evre yani yevm biter. O artık kendi içinde dönen ve işleyen mükemmel bir sistem haline gelmiştir. Kökteki döngüsellik fikri bu şekilde korunur.

Bize bir yorgunluk dokunmadı ifadesi de sistem mimarisi ve sistemin kendi iç dinamikleri ve kurallarıyla nasıl çalıştığına vurgu olmakla birlikte Kuran'ın 'düzeltici' niteliğinin de bir yansımasıdır.

Eğer yaratılış, sırtlanıp taşınması gereken lineer bir yük olsaydı zaman geçtikçe enerji kaybı oluşabilirdi. Yorgunluk olarak kullanılan kelime aslında bozulma ve çürümedir, sistem o kadar iyi tasarlanmıştır ki asla bir bozulma ve milimetrik sapma gözlenmez.

Allah her aşamada kusursuz işleyen bir kapalı devre sistem kurmuştur. Halka kapandığı an o yaratılış evresi otonom hale gelmiştir.

Bu ayet yevm kavramının anlam sabitine ve günümüz anlayışına göre ne söyler şu şekilde açıklayabiliriz:

Biz gökleri, yeri ve arasındakileri, birbirini tamamlayan, uçları kusursuzca birleştirilmiş, kendi içinde tutarlı 6 büyük sistem döngüsü halinde inşa ettik. Her bir halkayı tamamlayıp kilitledik. Sistemler o kadar kusursuz kuruldu ve halkalar o kadar pürüzsüz birleşti ki, bu süreçte ne bir zorlanma ne de bir enerji kaybı ne de bir çökme yaşandı.

Kaf 38 ayeti Eski Ahit'teki şu bozulmuş anlatıma da reddiyedir:

Genesis'ten
1:31 Tanrı yaptığı her şeye baktı, çok iyi olduğunu gördü.
2:2 Tanrı, yaptığı işi yedinci günde tamamladı; yedinci gün, yaptığı bütün işten çekilip dinlendi.

Halkaları kusursuz kapatan kudretli Yaratıcının dinlenmeye ihtiyacı yoktur.

Kuran'da yevm kavramı yaratılışta evre şeklinde kullanılırken Hac 47'de ise tamamıyla izafi olduğu vurgulanarak bize yeni bir düşünce kapısı aralar:

Ve senden azabı çabuklaştırmanı istiyorlar. Oysa Allah, sözünden asla dönmez. Kuşkusuz Rabb'ine göre bir gün, sizin saydıklarınızdan bin yıl gibidir.
Hac 47

Bizim saydıklarımızdan 1000 yıl olan bir günün ne olabileceğini ise daha sonra keşfedeceğiz.