Günümüzde müslümanlar neden paramparça?

Fırkalar, mezhepler, tarikatler, cemaatler, fikir akımları, nazariyeler.. Günümüzde hepsinin kendini 'İslam' dairesinde kabul ettiği, bazen birbirlerinin fikirleri ile taban tabana zıt savları savunan çok çeşitli fraksiyonların varoluşunu nasıl değerlendirebiliriz? Kuran bize bu 'parçalanmışlık' ile ilgili neler söylüyor olabilir? Birleşmenin bir formülü olabilir mi? Keşfetmeye çalışalım.

Müslümanların bugün paramparça görünmesi Şura 42:14’te verilen temel teşhisle başlar, insanlar ilim geldikten sonra sırf hırs, üstünlük yarışı ve zulme varan taşkınlık sebebiyle ayrışmışlardır. Kuran bölünmeyi bilginin siyasileştirilip grup asabiyesine malzeme yapılmasıyla açıklar. Aynı bağlamın bir önceki ayeti şudur:

O, size dinden Nuh'a tavsiye ettiğini, sana vahyettiğimizi; İbrahim'e, Musa'ya ve İsa'ya, tavsiye buyurduğumuzu şeriat yaptı. "Dini ayakta tutun ve onda ayrılığa düşmeyin." Senin kendilerini davet ettiğin şey, müşriklere ağır geldi. Allah, hak eden kimseyi kendisine seçer ve kendisine yönelen kimseye doğru yolu gösterir.
Şura 13

dinin özünün bütün resullerde bir olduğu, dini ayakta tutup onda tefrikaya düşmeme yani bölünüp fırkalara ayrılmama emrinin evrensel kaldığını bildirir. Demek ki tefrika insanlar arası bağy olarak nitelenen özellikten kaynaklı bilgiyi çarpıtarak bir üstünlük aracına dönüştürmekten doğar. 2:213; 3:19

Kuran ihtilaf ve tefrika ayrımını titizlikle kurar. İhtilaf imtihanın bir parçası ve hayatın akışında tabii bir çeşitliliktir 11:118–119, 5:48. Fakat tefrika dinin kendisini hiziplere bölmek, hakemliği vahiyden koparıp grup çıkarına vermek olarak karşımıza çıkıyor. Bu yüzden;

“Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın ve tefrikaya düşmeyin.”
Ali İmran 103

buyruğu birliği ortak ilahi ölçüye yani hablullah/Allah'a bağlılık olarak tanımlar. Aynı pasaj düşman kabilelerin kalplerinin vahyin rahmetiyle kaynaştırıldığını hatırlatır. Buna paralel olarak;

“Gerçekten bu, Ben'im dosdoğru yolumdur. Ona uyun. Başka yollara uymayın. Zira o yollar sizi, O'nun yolundan tefrikalaştırır. O, size bunları öğütledi, umulur ki takvalı olursunuz.”
Enam 153

uyarısı bölünmenin yapısal mantığını da bize gösterir: Hakk olan vahiy merkezli bakış açısı ortadan kalktığında tali yollar merkezleşir ve toplum doğrultu kaybıyla çoklu izleklerde çözülmeler yaşar.

Konum rekabeti, kibir, grup üstünlüğü tutkusu bu ayrışmanın psiko-sosyal boyutudur. Kuran bu psikolojinin semptomlarını başka vurgularda ayrıntılandırır:

- niza yani çekişme kuvveti söndürür 8:46,
- hamiyyetü l-cahiliyye yani kör fanatiklik vahyin indirdiği maruf yani vahiy merkezli bilgiye zıttır 48:26,
- her gruplaşmış fırkanın kendi yanındakiyle övünmesi zihinsel kapanmayı üretir 23:53; 30:32.

Tefrikanın kurumsal biçimleri de vardır, zarar vermek ve müminleri bölmek için mescit edinenler örneğinde 9:107–110 olduğu gibi dini hatalı yorumlamak ve hatalı semboller edinmek hizipleştirici araca dönüşebilmektedir. Kuran tefrikayı 'dinin' grup hegemonyasına esir edildiği bir yapı bozulması olarak resmeder.

Geçmiş kavimler neden tefrikaya düştü? sorusuna Kuran bazı cevaplar verir.

- beyyinat yani vahiy geldikten sonra bağy'a düşmek. 2:213; 3:19; 98:4.
- vahyi terk edip başka otoriteleri hüküm mercii kılmak 4:60; 5:44–47
- dinin özünü sosyal sermayeye ve statüye dönüştüren sınıfsal veya etnik üstünlük iddialarında bulunmak 49:13; 30:22

Kuran, Yahudi-Nasrani tecrübeyi anlatırken mekanizmayı gösterir ve müslüman toplumlara aynı hataya siz de düşmeyin der.

Dinlerini parça parça edip/ferraku, grup grup olanlar var ya, senin onlarla hiçbir ilişkin yoktur. Onların işi ancak Allah'a kalmıştır. Sonra O, onlara yaptıklarını bildirecektir.
Enam 159

Bu cümle, Resul'e isnat edilerek tefrikalaşanlarla Resul arasındaki mesafeyi belirleyen önemli bir uyarıdır. Tefrikaya düşen Resul'ün yolunda yani sıratı müstakim üzerinde olamaz.

Peki ne yapacağız?

Vahyin ayrıştırıcılığını kullanacağız. Kuran Furkan'dır, yani fırkalara ayırır. Ama tefrikaya düşmeyelim derken Kuran kendisi mi fırkalara ayırıyor bu da ne demek diye düşünebiliriz. O halde Kuran neyi ayırır? Tabi ki Hakk ile batılı.

Otorite bakımından Kuran kendisini en doğruya ileten 17:9 ve önceki vahiyler üzerinde müheymin yani denetleyici ve doğrulayıcı metin ilan eder 5:48. Usul bakımından ise şu adımları öğretir:

- sadece Kuran'a uyup onu başka sözlerle karıştırmamak 2:42
- adil şahitliği ayakta tutmak 4:135; 5:8
- en güzeline uymak ilkesini içselleştirmek 39:18; 39:55
- şura kültürünü yeniden canlandırmak 42:38
- birr ve takvada yardımlaşmak 5:2
- tek bir ortak sözde buluşmak 3:64
- Hakk ile yani vahiy ile vahiy dışı olan herşeyi ayrıştırmak 21:18

Böylece hakk yani mutlak doğru bilgi vahiy merkezli olarak kurulur, batıl ise bilgi manipülasyonu, Kuran'dan sapma ve adaleti tesis edememe ile ilişkilendirilir.

Tefrikaya düşen her önderli toplum kendi önderleri ile sorguya çekilecektir.

O Gün, bütün insanları önderleri ile çağırırız. O Gün kimin kitabı sağından verilirse, işte onlar kendi kitaplarını okurlar ve en ufak bir haksızlığa uğratılmazlar.
İsra 71

Peki yöntem nedir?

Tabi ki maruf temelli olarak Salatı ikame etmektir. İnsan kendi salatının ne olduğunu bulabilecek midir?