Kuran'a göre tesbih kavramı nedir ne değildir?

Güncel kullanım tesbihi boncuk çekmeye indirgeyerek anlamı oldukça daraltır. Kavramın köklerine inip Kuran'daki kullanımları ile birlikte bize çizilen rotayı keşfetmeye çalışalım.

SBH́ سبح kök çekirdeğinde süzülerek ilerlemek, yüzmek, akıp gitmek ve kesintisiz hareket fikri yatar. Bu süzülme süratle bir süzülmedir. Aynı zamanda sürüp giden meşguliyet ve yoğun akış da anlam kümesindedir. Bu süzülme fikri aynı zamanda bir yerden uzaklaşma anlamına da bürünür. Şimdi Kuran'daki kullanımlarına şöyle bir bakalım:

Geceyi ve gündüzü, Güneş'i ve Ay'ı yaratan O'dur. Onların her biri kendi yörüngesinde yüzmektedir.
Enbiya 33

kullun fi felekin yesbehun ifadesindeki yesbehun güneş ve ayın yörüngelerinde süzülmesi olarak kullanılmıştır. Bu devinim kesintisiz, ardı ardına ve dinamiktir. Doğrudan fiiliyata dikkat çeker.

Gündüz, uzun süre uğraşacağın işler var.
Müzzemmil 7

sebhan tavila kavramı kullanılır, gündüz süregelen işlerin içerisinde bir sonraki ayet 8'de "Rabb'inin adını an ve bütün benliğinle yalnızca O'na yönel." der. Demek ki her uğraşının içerisine Rab bilincinin entegre edilmesi gerekiyor.

Göklerde ve yeryüzünde bulunanların, sürü sürü uçanların, Allah'ı nasıl tesbih ettiklerini görmüyor musun? Kuşkusuz hepsi salatını ve tesbihini bilmektedir. Ve Allah, onların yaptıklarını en iyi bilendir.
Nur 41

Hayvanların da tesbihi olması vurgusuyla karşımıza iki şey ana unsur çıkar;

1. Tesbih Allah bilinci ile gerçekleştirilecek görev ve amel döngüsüdür.
2. Allah'ı noksan sıfatlardan arındırarak her türlü ona yakışmayan nitelemeyi ondan uzaklaştırmaktır.

Kökünün kesintisiz akış ve yüzme çekirdeğinden hareketle, Allah’ı birleme ve Allah’ı eksiklerden arındırma idrakini dilin akışına ve amelin döngüsüne dönüştüren bütüncül bir yaşam pratiğidir. Kişi ve topluluk, Kuran prensiplerini düzenli ve tekrar eden bir akış içinde hayata dağıtır, diliyle arındırmayı sürdürür, fiilleriyle emanet, adalet, ölçü ve merhameti üretir, böylece tesbih idrak + görev ve amel döngüsü ekseninde süreklileşen bir yüceltme ve uygulama sistemine dönüşür.

Bize dayatılan sayılar adedince bir takım kelimelerin tekrarına tesbih denilmesi kavramın bu derin ve pro-aktif bilincinin üzerini örten bir kolaycılık ve tahrifattır.

Hayvanların ve kozmik elementlerin tesbihi nasıl ki sözlü bir formdan öte yaratılış programlarına uygun devinimlerin sürekliliği ise, insan için de ekosistemdeki görev döngülerinin kesintisiz şekilde Allah bilinci ile yerine getirilmesidir.

Allah'ın adı sadece eylemle yüceltilebilir.