Kuran'daki örümceğin evi analojisi üzerine incelemeler

Ankebut 41’deki en zayıf ev benzetmesi, tevhid anlayışının aslında kalbidir. Allah dışında örülen veli ve koruyucu ağlarının güven ve emniyet yaratamayacağını vurgular. Bu veliler kimlerdi kısa bir hatırlayalım.

Enam 14
De ki: "Göklerin ve yerin fıtratını belirleyen, herkesi yedirip içiren, fakat Kendi'sinin yeme ve içmeye ihtiyacı olmayan Allah'tan başkasını mı veli edineceğim?" De ki: "Bana, teslim olanların ilki olmam emredildi." Ve sakın Müşriklerden olma!

Zümer 3
Dikkat edin! Halis din yalnızca Allah'a aittir. O'nun yanı sıra veliler edinenler: "Onlara, bizi Allah'a daha yakın bir seviyeye yaklaştırsınlar diye kulluk ediyoruz." diyorlar. Allah, hakkında tartıştıkları şey için hükmünü verecektir. Allah, yalancı ve azılı nankörleri doğru yola iletmez.

Şura 6
Onlar, O'nun yanı sıra veliler edindiler. Allah, onları görüp gözetlemektedir. Sen onlara vekil değilsin.

İnsan yapımı ağlar savunmasızdır, peki Ankebut 41'de benzetme yapılan evin zayıflığı sadece örümcek ağının kolay dağılmasından mı kaynaklanıyor? İnceleyelim.

İlk bakışta ayet fiziksel bir zayıflığa, rüzgarda savrulan bir ağın bariz korunaksızlığına işaret ediyor gibi görünür. Ancak ayetin dilbilimsel yapısı ve örümceğin biyolojik gerçekliği incelendiğinde konunun çok daha derin, bir çürümeye adeta bir ontolojik kırılganlığa işaret ettiği anlaşılır. Ve bu evler günümüz cemaat ve tarikat yapılanmalarının yuvalarına benzer.

Ayet ev edinen örümcek için ittehazet fiilini kullanır, bu dişil bir göndermedir, pek çok çevirmen 'dişi örümcek' olarak da çevirir. Bilimsel bilgilerle paraleldir, ağı örüp onu ev olarak kullanan dişi örümcektir.

Bu evin mimarı aynı zamanda o evin en büyük tehdididir. Ev bir yuva ve aile sıcaklığından öte bir tuzak formunda tasarlanmıştır. Bu tuzağın sahibi o evi bir tüketim alanı olarak görür. Sığınağın sahibesi aslında bir avcıdır. Peki günümüz dünyasında Allah dışındaki veliler kimleri avlarlar? Aklımız bazı seçenekler geliyor değil mi?

Örümcek evinin içindeki sosyal dinamikler dikkat çekicidir. Allah'tan başka sığınılan sistemler nasıl ki eninde sonunda kendi mensuplarını tüketirse, örümcek evi de bu sosyal yamyamlığın zirvesi ve adeta sembolüdür.

Pek çok örümcek türünde dişi örümcek çiftleşme eyleminden hemen sonra anlık doyum ve protein ihtiyacı gerekçesiyle erkeği yer. Veli ve sığınak olarak görülen dişi, partneri için bir kabusa dönüşür ve beyt'leri yani evleri mensupları için en tehlikeli mekan haline gelir.

Aynı zamanda yumurtadan çıkan yavrular hayatta kalma mücadelesinde yiyecek bulamadıkları takdirde acımasızca birbirlerini yerler. Bu evde merhamet veya kardeşlik hukuku işlemez, sadece güçlünün zayıfı ezdiği bir düzen vardır.

Allah'ın el Mümin isminin zıddı örümcek evidir ve güven'in varoluşsal olarak imkansız olduğu bir yapıdır.

Doğada bir evi ev yapan onu dış dünyadan koruyan çeperidir, tüneller, çukurlar, mağaralar, yüksek ve erişilmez zirveler hayvanlar için ev inşası bakımından seçilen konumlardır. Örümcek evinde duvar yoktur, örülen ipler avı yakalamakta ustadır, ancak evi korumaktan tamamen acizdir.

Dışarıdan bakıldığında örümcek ağı bir mühendislik harikası, karmaşık bir geometri gibi görünebilir. Tıpkı Allah'tan başka sığınılan sistemlerin para, makam, ideoloji, katmanlı anlatılar, parlak vaatler ve hiyerarşilerle örülmüş olmasının 'sağlam' görünmesi gibi. Ancak bu karmaşık görüntü varoluşsal bir koruma sağlamaz ve kriz anında yok olur.

Tarikat ve cemaat türü kapalı yapılarda sistemi kabile reisi olan lider, şeyh ya da hoca kurar. Ekosistemin ta kendisi kurucu kişidir. Öğreti, kural ve hükümler o merkezden yayılarak örülür ve sadece lidere hizmet eder, yeni takipçileri ağına düşürmeye çalışırken amacı avlanmak ve beslenmektir, hem parasal hem egosal besin üyelerden sağlanır.

Ayetin çağrısı, Allah'ın yanı sıra veliler tarafından inşa edilmiş modern hayatın veya kapalı ekosistemlerin ürünü olan aldatıcı ağ'ların dışarıdan ne kadar karmaşık, estetik ya da güvenli görünürse görünsün, onların bünyesinde emniyetin asla mümkün olamayacağını idrak etmeye davettir.

Peki sağlam olan neresidir?

Bakara 256
Dinde zorlama yoktur. Artık, doğru olan yanlış olandan kesin olarak ayrılmıştır. Kim tağutu reddedip, Allah'a iman ederse, kuşkusuz ki kopması mümkün olmayan en sağlam kulpa tutunmuş olur. Allah, Her Şeyi İşiten ve Her Şeyi Bilen'dir.