Kuran'daki satır kavramı üzerine

Kuran Resul yaşarken yazıya geçirildi mi geçirilmedi mi tartışmaları yaşanır. Bu konunun detayına girmeden Kuran'da kullanılan bir kavramı inceleyeceğiz.

Dilimize satır olarak geçmiş olan STR kökü nedir ve Kuran'da nasıl kullanılır inceleyelim.

STR doğrudan doğruya yazılı kültür ile ilişkili bir köktür, bir şeyleri hizaya dizmek, sıralamak ve kendi içerisinde saf tutturmak anlamına dayanır. Bedevi arapçasında ağaçların aynı hizada dizili olması, mantıklı ve düşünülmüş bir sırada konuşlanmasına satr denilirdi. Aynı kökten türeyen mistara cetvel anlamına gelir ve hizayı sağlayan alet anlamına dönüşür.

Kavram gündelik arapçaya transfer olurken kavramsal bir transformasyonla geçiş yapar. Fiziksel olarak dizmek eylemi zamanla sembol dizim eylemine yani yazmaya dönüşmüştür. Harflerin bir ip gibi düz bir çizgide hizalanması rastgele olmayan anlamlı bir düzene konulması manasına dönüşmüştür.

STR kökü satırlanmış yazınsal ve değiştirilemez, düzenli ve sabitlenmiş kayıt anlamına gelir.

Dilbilimciler ingilizce story ve history kelimelerinin arapça satera köküne dayandığını düşünür. Story hikaye demektir ve anlamlı bir anlatının sırayla dizilmesidir. History ise tarih anlamına gelir ve kronolojik olayların belirli bir sırayla dizilimidir. Kelime kökenlerinin bize açtığı bu pencereler ve kök anlam sabitinin dilden dile geçse de her zaman çalışıyor olması dikkat çekicidir.

Kuran'da nasıl kullanılır?

Kalem Suresi
1. Nun. Kaleme ve satır satır yazdıklarına ant olsun ki,

Burada yesturun şeklinde kullanılır ve onlar satır satır yazıyorlar vurgusu taşır. Allah insanın bilgiyi satırlara dökme yeteneği üzerine yemin eder. Bu tüm insanlığın ve medeniyetlerin kurucu eylemidir. Aynı zamanda vahyin iner inmez de kayıt altına alındığının vurgusu olabilir mi?

Tur Suresi
2. Satır satır yazılmış Kitap'a,
3. Üzerine yazı yazılmış, yayılmış ince parşömene.

2. ayette mestur satıra dökülmüş, kayıt altına alınmış, artık değiştirilemez olan anlamına açılır. Yazıya verilen değer ve satır satır yazıldığına vurgu önemlidir.

Esatirul evvelin kavramı

Enam suresi 25. ayette bu kavram karşımıza çıkar, genellikle öncekilerin masalları olarak çevrilir, bağlam aslında doğrudur, story ve mestur ilişkisini göz önünde bulundurduğumuzda öncekilerin masalları olarak çevirmek yanlış olmaz. Fakat biraz daha inceleyelim.

Onlardan seni dinleyenler vardır, oysa onu anlamalarına engel olmak için kalplerine perde, kulaklarına ağırlık koyduk. Onlar her türlü ayeti görseler de yine de ona inanmazlar. Kafirler sana geldiklerinde, "Bunlar ancak geçmişin masallarıdır." diye seninle tartışırlar.

Kuran'da müşriklerin Resul'e yönelttikleri en rezil suçlamadır ve kelimenin negatif anlamda kurgusal ve yazınsal efsane boyutuna açıldığını gösterir. Günümüzde de hala bu iddiaları sürdürenler varlığını korumuyor mu?

Esatir satır kökünden gelir. Müşrikler şunu demek ister, bu bize anlattıkların ilahi bir vahiy değildir, bunlar eskilerin yazdığı dilden dile dolaşan, kurgulanmış ve daha önceden kayıt altına alınmış metinlerdir. Yani burada satır insan eliyle dizilmiş kurgu anlamında kullanılır.

Bir kullanım daha vardır ki o da Resul'ün tebliğ görevine vurgu yaparak tebliğe maruz kalanları doğrudan müdahalelerle hizaya getiremeyeceğini gösterir.

Sen onların üzerinde musaytir değilsin.
Gaşiye 22

ifadesi şu anlama açılır,

Musaytir çerçeveyi belirleyen, dikte eden, hayatı bir cetvel gibi zorla Kuran prensiplerine göre hizaya sokan kişi demektir. Resul'ün görevinin mesajı iletmek, hatırlatmak, müjdelemek ve uyarmak olduğu, insanların hayatını zorla kalıplara dökerek müdahalede bulunamayacağı vurgulanır. Bir önceki ayette de Hatırlat, sen yalnızca bir hatırlatıcısın denilir.

Satır karmaşayı düzene, sözü yazıya ve anlık eylemi kalıcı tarihe çevirme gücü olarak Kuran'ın vurguladığı önemli bir kavramdır. Üzerinde düşündüğümüzde aklımızı farklı konularla iliştirir.

* Kalem, sözleşmeler, Kuran'daki en uzun ayet ve Kuran'ın kayıt altına nasıl alındığı konusuna daha sonra girişeceğiz.