Kuran'a göre kalp nedir?

Modern bilimin gözünden bakıldığında kalp kusursuz bir biyolojik pompa, ritmik kasılmalarla yaşamın sürekliliğini sağlayan canlılığın sembolüdür. Hayatın merkezi ve tüm duygu durumların kontrol paneli gibidir.

Kuran kalbe çok daha önemli ve güçlü anlamlar yükler, insan varoluşunun içsel merkezi olarak belirir. Kararları, sevgiyi, nefreti, imanı ve inkarı pompalayan, sürekli yön değiştiren bir kutuptur. Peki kalbin derinlerine doğru bir yolcuğa çıkarsak neler keşfedebiliriz? İnceleyelim.

Kelimenin kökeni KLB çevirmek, alt üst etmek, tersine döndürmek, bir halden başka bir hale geçirmek anlam sabitine sahiptir. Türemiş tüm kelimeler de bu sabiti korur. Dilimize de geçmiş olan inkilab köklü değişim, devrim ve düzenin dönüşmesidir. Takallub bir halden başka bir hale geçmektir.

Kalbin değişken yapısı iki yönlü çalışır, fizyolojik ve psikolojik unsurlar hiç durmadan devinen kalbin etrafındaki yörüngeler gibidir. Duygular, niyetler veya kararlar hızlıca takallub edebilir yani gel gitler yaşarız, kararsızlıklar içinde dönüp durabiliriz. Kalbin yapısı tam da budur.

Bir anda huzurdan tedirginliğe, sevgiden nefrete, cimrilikten cömertliğe dönüveren bu iç iklim insanın ahlaki ve ruhani serüveninin rotasını belirler.

Hormonal sistemin hem alıcısı hem de vericisidir. Kalbin ritmi, duygusal ve zihinsel halinize göre anlık olarak değişir, duygular ve düşünceler damar ve hormon sistemini bu sistemler de duygularınızı ve kararlarınızı etkiler.

Kuran’ın ilk dikkat çekici vurgusu akletmeyi kalbe atfetmesidir,

Onlar, yeryüzünde dolaşmadılar mı ki kendilerinin, onunla akledecekleri kalpleri veya ile işitecek kulakları olsun. Gerçek şu ki, kör olan gözler değildir, kör olan göğüslerin içindeki kalplerdir.
Hac 46

Kuran aklı tanımlarken değer seçen merkez olarak kavramı yeniden yapılandırır. Aynı ortak bilgiyi alan iki insan kalplerinin yönelişine göre zıt kararlar verebilir. Bilgi beyne işlenir fakat bu benim için ne kadar önemli, uğruna bedel öder miyim? gibi hayati soruları kalp yanıtlar. Böylece iradenin ve nihai değer yargılarının da merkezi olarak konumlanır.

Modern nörobilim son bir kaç yıl içerisinde kalpte nöronlar keşfetti ve giderek güçlenen bir fikri ortaya çıkardı, bedenlenmiş biliş. Yani bu zamana kadar zihin ve bilişsel süreçlerin sadece beyin aktiviteleri olduğunu sanıyorduk. Bilim ise duygu, motor hareketler ve hormonal sistemlerin bedensel başka kontrol noktalarının da olduğunu ortaya koymaya başladı. Nabız ritmi, tetiklediği nefes ve kas gerilimi gibi kalp merkezli geri bildirimler zihinsel karar süreçlerine de karışıyor. Basitçe içime sinmiyor dediğimiz şey aslında beynin kalpten ve ona bağlı hormonal sistemden aldığı uyumsuzluk sinyali olarak karşımıza çıkıyor.

Kuran ise kalbi aklın merkezi olarak konumlandırarak düşüncelerin duygulardan beslendiğine dair güçlü bir tespit yapıyor.

Kuran'da kalbin 30'dan fazla hali konu edilir, tüm bunları kalp hastalıkları ve kalp şifaları sözlüğü olarak ayrı bir paylaşımda inceleyeceğiz, detayına girmeden bazılarına değinelim.

Bakara suresi 165'te kalp hastalıklarının temel kökenine dikkat çeken bir kesit yer alır, Bazı insanlar, Allah'ın yanı sıra başka varlıkları O'na denk tutarlar ve onları Allah'ı sevdiği gibi severler.

Kuran mutlak ve egemen otoritenin yanı sıra itaat edilecek her türlü ikincil ortak otoriteyi kalbin bozulmasının ana nedeni olarak öne çıkarır. Kalp bu yolla çeşitli hastalıklara ve marazlara tutulur.

Onların kalplerinde hastalık vardır. Allah da bu hastalıklarını artırmıştır. Bu yalancılıklarından dolayı onlara can yakıcı bir azap vardır.
Bakara 10

Sonra kalpleriniz yine katılaştı, kaya gibi, hatta kayadan da katı. Zira öyle kayalar var ki içinden nehirler fışkırır, yine öyle kayalar vardır ki yarılıp bağrından su çıkarır. Yine öyleleri vardır ki Allah'a duyduğu içtenlikli saygıdan harekete geçerler. Allah, yaptıklarınızdan habersiz değildir.
Bakara 74

Onlar, Kuran üzerinde düşünmüyorlar mı? Yoksa kalpleri üzerinde kilitleri mi var?
Muhammed 24

Kendilerine gelen hiçbir delil olmadığı halde Allah'ın ayetleri hakkında ileri geri konuşanların kalplerinde, hiçbir zaman tatmin edemeyecekleri bir büyüklenme tutkusu vardır. Sen, Allah'a sığın. O, her şeyi duyan, her şeyi gören'dir.
Mümin 56

Kalbin şirk, büyüklenme ve gerçeği yalanlama ile bozulması kişinin yanı sıra toplumsal fesadın da motoru haline gelir, kalp hastalığı olan yöneticiler toplumlarını felakete sürüklerler.

Kalbin ilahı para, makam, şehvet veya ideoloji olduğunda sürekli tehdit algısı, kaybetme korkusu, rekabet ve hırs ile birlikte onay ihtiyacı hisseden kalıcı bir stres, öfke ve kimlik krizi peşi sıra insanı esir alır. Bu durum fizyolojik ve psikolojik olarak kalbi sürekli yorar.

İlke yerine çıkar, değer yerine menfaat, merhamet yerine gücü koruma refleksi çalışmaya başlar. Kalp artık uzun vadeli hakikat yerine kısa vadeli kazançtan ve hızlı tüketeceği her türlü yakıttan yana tavır koymaya başlar.

Marazlı kalpler makam ve yönetime geldiğinde siyaset çıkar paylaşımına, ekonomi sömürü ve ranta, adalet ise güçlü olanı koruyan bir fesat sistemine dönüşür.

Bu nedenle Kuran kalplerinde hastalık olanlar 2:10 ifadesini kullanarak kalp hastalığını toplumsal çürümenin kaynağı olarak işler.

Öyle ise çözülmesi gereken ilk mesele otorite karmaşasından yani şirkten arınmaktır.

Onların çoğu, şirk koşmadan Allah'a iman etmezler.
Yusuf 106

Küçük bir test yapabilirizi kendimize:

En çok neleri seviyoruz?
En çok nelerden korku ve kaygı duyuyoruz?
Son kararı verirken referansımız ne?
Karşılığı kimden bekliyoruz?
Kimden utanıyoruz? Ya da utanmıyoruz?
Hayat planımızı neye göre yapıyoruz?

Sorulara vereceğimiz cevaplar kendi iç muhasebemiz olacak. Unutmayalım ki bu sorulara yine kalbimiz cevap verecek ve insan ne kadar zorlarsa zorlasın kendi kalbi ve vicdanı her zaman doğru cevabı verecektir.

Peki nasıl arınabiliriz?

Kuran'ın arınma reçetesi öyle bir anda sihirli değnekle gelen bir dokunuş ya da bilgisayar diskini formatlama gibi bir seçenek olmuyor. Sürekli bakım ve balans ayarı gerektiriyor.

Öncelikle farkındalığın sürekli olarak ayakta tutulması gerekiyor. Ayakta tutmak deyince hemen aklımıza 'akim' kavramı gelmeli. İnsan kıyam etmeli yani harekete geçmek için önce ayağa kalkmalı.

De ki: "Ey kendilerine karşı ziyan eden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Allah, suçların hepsini bağışlar. O, çok Bağışlayıcı'dır, rahmeti kesintisizdir."
Zümer 53

Kalpten tüm şirk kalıntılarını temizlemek için sadece Allah'a halis olarak ona yönelmek ve tüm işlerde onun bilinci ile hareket ederek Rahman olduğunu ve bağışlayıcılığını akılda tutarak başlayabiliriz.

Tevbe ile yön değiştireceğiz. Tevbe yaptığı bir kötü davranışı bırakıp 180 derece yön değiştirmektir. Eylemseldir, laf ile olmaz. Yanlış yoldan dönmek, aynı koşulu tekrar yaşadığında aynı hatayı yapmamak ve eski tercihlerinin arkasında ısrar etmemektir tevbe.

Vahiy ile düzenli yüzleşme kalp için en önemli tedavi yöntemidir. Okudukça kalbin hangi tarafa meylettiği, hangi ayete direnç gösterdiği ortaya çıkar. Kuran Allah'ın zikridir, sadece Kuran ile göğüslerdeki şifa bulur.

Elbette arınanlar felaha erer.
Şems 9

Yaptığımızı gösteriş için değil, gerçekten doğru olduğu için yaparsak, mal, makam, imkan, güç ve bilgimizi paylaşarak iç sesimizin biriktir biriktir! putunu kırarsak, sıkıntılarımızda en ilkeli tepkiyi seçmeyi öğrenirsek, hormon sistemimizde artık stres yerine güven ve korunmuşluk hissi hakim olacaktır.

Kalp, çevresinden bağımsız yaşamaz, yalanın, rüşvetin, iftiranın, çıkar ittifaklarının normalleştiği bir ortamda,
bireysel kalp sağlığını korumanın yolu Kuran'a sımsıkı sarılmaktır.

Ancak bu şekilde şu pozitif kalp hallerine ulaşabiliriz:

Kalbi münib, sürekli Allah'a dönen, hatayı alışkanlık haline getirmeyen kalp. 50:33
Mutmain kalp, sükuna ermiş, vahye kök saldığı için sarsılmayan ve çökmeyen, olumlu eylemlerinden dolayı tatmin olmuş kalp. 13:28
Kalbi selim, onarılmış, sağlıklı, şirkten arınmış güven içindeki kalp. 26:89

Kuran’ın nihai hedeflediği kalbi selim insanın ve onun kurduğu tüm düzenlerin sağlıklı işlemesinin kökenidir.

Hakikatin rotası ancak kalbin derinliklerinde filizlenen teslimiyet ile keşfedilebilir.